Мукъаддес Китап: 2 Падишалар
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T08:02:43.117299+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Тарихий Китаплар
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери
5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери
6. Шингенлик Ольчюлери
7. Агъырлыкъ Ольчюлери
8. Эски Васиет Деври Хронологиясы
9. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

10. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

11. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Тарихий Китаплар

Тарихий Китаплар

1. 2 Падишалар

2 Падишалар

2 Падишалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Падишалар акъкъында экинджи китап

Бу китап, Давут падиша тахтына отурып, Исраильге падишалыкъ эткени акъкъында икяе эте. Башта о, тек Ехуда къабилесининъ падишасы ола (1–4 баблар), сонъундан исе онынъ укюми шималий Исраиль къабилелерине де даркъала (5–20 баблар). Бунынъ эписи миляттан эвель XI асырнынъ сонъунда – X асырнынъ башларында олып кече.

Давут падишанынъ заманында, Исраиль халкъынынъ келеджегини тайин эткен, эки эмиетли вакъиа олып кечти. Биринджи – Давутнынъ Ерусалим шеэрини запт этмеси. Бу шеэр Ерусалимнинъ пайтахты ве мукъаддес шеэр олды, о, аля бугунь бутюн дюньянынъ дикъкъатыны джельп эте. Экинджиси – Исраиль халкъына тек Давутнынъ эвлятлары падишалыкъ этеджеклери акъкъында Алланынъ Давуткъа берген вадеси. Бу вакъыттан башлап, тек онынъ эвлятлары Исраильнинъ къануний падишалары олмакъ мумкюн эди.

Давут башта Ехуда падишалыгъынынъ падишасы (1–4 б.), сонъундан исе Исраиль падишалыгъынынъ падишасы ола (5 б.). Давут евуслыларнынъ Ерусалим къалесини тутып ала ве оны озь пайтахтына чевире (5–6 б.). Алланынъ Давуткъа берген вадеси (7 б.). Давутнынъ дженклери (8–10 б.). Давутнынъ гунасы (11–12 б.). Авишалом Давут бабасына къаршы баш котере (13–19 б.). Ветандаш дженклери ве башкъа дженклер (20–21 б.). Давутнынъ Аллагъа йырлагъан йыры (22 б.). Давутнынъ аскерлери (23–24 б.).

1

Давут Шаулнынъ олюми акъкъында хабер ала

1^1+Шаул ольди. Давут исе энди эки куньден берли Цикълагъгъа къайткъан эди. 2Учюнджи куню Шаулнынъ ордусындан бир адам келе – устюндеки урбасы йыртыкъ, башы устюнде топракъ бар эди. Давуткъа келип, о, бетинен ерге йыкъылып селямлашты. 3Давут онъа:

– Сен къайдан кельдинъ? – деди. О исе:

– Мен исраиллилернинъ ордусындан къачып къуртулдым, – деди. 4Давут онъа:

– Не олды? Манъа айтып бер, – деди. О исе:

– Халкъ дженк мейданындан къачып башлады, чокъ адамлар ольдюрильди. Шаул да, онынъ огълу Ёнатан да ольдюрильди, – деди.

5Давут бу хаберни кетирген йигиттен:

– Шаулнынъ ве Ёнатаннынъ олюми акъкъында къайдан билесинъ? – деп сорады.

6+Йигит:

– Мен Гилбоа дагъларына тесадюфен кельдим, бакъсам, Шаул озь мызрагъына таяна, онынъ артындан исе арабаларда аскерлер келип етмекте эдилер. 7Шаул артына айланып, мени корьди ве чагъырды. Мен: «Мына меним», – дедим. 8О: «Сен кимсинъ?» – деп сорады. Мен: «Мен – амалеклилерденим», – деп джевап бердим. 9+О манъа: «Яныма кель, мени ольдюр. Мен олюм алдында ятам, лякин даа сагъым», – деди. 10Мен онынъ янына кельдим де, оны ольдюрдим. О, бойле агъыр яраланып, сагъ къалмайджагъыны биле эдим. Сонъ онынъ башындаки таджыны, къолуна такъылгъан билезликни алдым да, оларны мында санъа, эфендим, кетирдим, – деди.

11+О заман Давут ве онен берабер олгъанлар устюндеки урбаларыны йырттылар. 12Шаул ве онынъ огълу Ёнатан, РАББИнинъ аскерлери ве башкъа Исраильнинъ огъуллары къылычтан ольгенлери ичюн, Давут адамларынен акъшамгъадже окюр-окюр агълашты ве бир шей ашамай-ичмеди.

13Давут йигиттен:

– Сен къаерлисинъ? – деп сорады. О:

– Мен мында вакътынджа яшагъан амалеклининъ огълум, – деди. 14+Давут онъа:

– Сен РАББИнинъ Месихине къол котермеге насыл этип къоркъмадынъ? – деди. 15Давут, бир аскерини чагъыртып, онъа:

– Бар, оны ольдюр, – деди, ве аскер оны ольдюрди.

16Амалекли ольгенден эвель, Давут онъа:

– Сенинъ олюминъ – сенинъ озюнънинъ къабаатынъ. «Мен РАББИнинъ Месихини ольдюрдим», – деп, озюнъни суд эттинъ, – деди.

Давут Шаулнынъ ве Ёнатаннынъ артындан агълай

17Давут Шаулнынъ ве онынъ огълу Ёнатаннынъ олюмине агълав тюркюси йырлады. 18Шу Яй Тюркюсини Давут Ехуда огъулларына огренмеге эмир этти. Иште, бу, Адалетлилер Китабында язылгъандыр. Давут бойле йырлады:

19Эй, Исраиль! Сенинъ гузеллигинъ байырларынънынъ тёпелеринде ольдюрильди!

Не ичюн къараманлар енъильди?

20+Фелестинлилернинъ къызлары къуванмасын деп,
сюннетсизлернинъ къызлары байрам япмасын деп,
Гъат шеэринде бир шей айтманъыз,
Ашкелон сокъакъларында лаф этменъиз.

21+Гилбоа дагълары!
Устюнъизге чыкъ тюшмесин,
ягъмур ягъмасын,
тарлаларынъыз емиш бермесин,
чюнки къараманларнынъ къалкъаны –
Шаулнынъ къалкъаны – анда арамланды,
энди зейтюн ягъынен сюртюльмеди.

22Ёнатан яйындан атып, джесюр аскерлернинъ къаныны тёкти,
оларнынъ къанынен окъларыны алгъа боялады.

Шаулнынъ къылычы душманларыны кесе-парчалай эди.

23Шаул ве Ёнатанны халкъ севе, озьлери пек яхшы адамлар эдилер,
олюм биле оларны айырмады.

Олар къарталдан тез,
арсландан кучьлю эдилер.

24Исраиль къызлары! Сизни мор урбаларгъа кийиндирген,
къыйметли шейлер такътыргъан,
урбаларынъызны алтын нагъышларнен яраштыргъан
Шаул акъкъында агъланъыз.

25Не ичюн къараманлар агъыр дженкте енъильдилер?

Сенинъ тёпелеринъде Ёнатан ольдюрильди.

26+Агъам Ёнатан, сенинъ акъкъынъда агълай-сызлайым,
меним ичюн пек къыйметли эдинъ.

Сенинъ манъа севгинъ къызларнынъ севгисинден къыйметли эди.

27Къараманлар не ичюн енъильдилер?

Дженк силясы гъайып олды!

2

Давут – Ехуда падишасы

2^1+Бундан сонъ Давут РАББИден:

– Ехуданынъ бирде-бир шеэрине кетейимми? – деп сорады. РАББИ онъа:

– Кет, – деди. Давут:

– Къайда кетейим? – деп сорады.

– Хевронгъа, – деди РАББИ.

2+Давут ве эки апайы: йизреэлли Ахиноам ве Навалнынъ сабыкъ апайы къармелли Авигаил, – анда кеттилер. 3+Давут озюнен берабер олгъан адамларны да озь къоранталарынен бирликте кетирип, Хевронда ве онынъ этрафындаки шеэрлеринде ерлештилер. 4+Ехуда акъайлары келип, Давутны Ехуда къабилесине падишалыкъ этмеге ягънен сюрттилер. Давуткъа Явеш-Гилад сакинлери Шаулны дефн эткенлери акъкъында хабер эттилер. 5Давут, Явеш-Гилад сакинлерине эльчилер ёллап:

– Эфендинъиз Шаулны дефн этип, онъа бойле мераметли шейни япкъанынъыз ичюн РАББИ сизге эйилик эйлесин. 6Шимди РАББИ сизге мераметли ве ишанчлы олсун. Мен де сизинъ япкъан ишинъиз ичюн сизге яхшылыкъ этейим. 7Эфендинъиз Шаул ольген олса да, эллеринъиз къалтырамасын, джесаретли олунъыз. Ехуда къабилеси мени озюне падиша этип ягънен сюртти, – деди.

Иш-Бошет – Исраиль падишасы

8+Шаулнынъ орду башлыгъы Нер огълу Авнер, Шаулнынъ огълу Иш-Бошетни алып, Маханаим шеэрине кетирди. 9Анда Авнер оны бутюн Исраильге падишалыкъ этмеге къойды, ве о, Гилад виляетине ве ашурлыларнынъ топрагъына, Йизреэл виляетине, Эфраим ве Биньямин къабилелерине падишалыкъ япып башлады.

10Шаул огълу Иш-Бошет Исраильнинъ падишасы олгъанда, 40 яшында эди ве эки йыл девамында падишалыкъ япты. Ехуда къабилеси исе Давутнен берабер къалды. 11+Давут Хеврон шеэринде Ехуда къабилесине еди бучукъ йыл девамында падишалыкъ этти.

Шаул ве Давут сойлары арасында дава

12Бир кунь Нер огълу Авнер, Шаул огълу Иш-Бошетнинъ аскерлерини алып, Маханаим шеэринден Гивон шеэрине кетти. 13+Церуя огълу Ёав да Давутнынъ аскерлеринен бирликте чыкъты, ве олар Гивон тыйнагъы янында бир-бирини къаршыладылар. Анавылар тыйнакънынъ бир тарафында, булар тыйнакънынъ башкъа бир тарафында отурдылар. 14Авнер Ёавгъа:

– Йигитлер турып, бизим огюмизде урушсынлар, – деди. Ёав:

– Айды, турсунлар, – деди.

15Сонъ Шаул огълу Иш-Бошет тарафындан он эки биньяминли ве Давут аскерлеринден он экиси турдылар. 16Олар, бири-бирининъ башларындан тутып, къылычларыны бири-бирлерининъ янларына сокътылар ве бир кереден ольдилер. Шунынъ ичюн Гивондаки шу ерге Къылычлар Тарласы деген ад къоюлды.

17Шу куню агъыр дженк олып кечти. Давутнынъ аскерлери Авнерни ве исраилли аскерлерни енъди.

18+Церуянынъ учь огълу бар эди: Ёав, Авишай ве Асаэл. Асаэл кийик гъазель киби аягъына чабик эди. 19О, Авнернинъ артындан къувалады, онынъ пешинден онъгъа-солгъа бурулмайып къувалай эди. 20Авнер, артына айланып:

– Асаэл, сенсинъми? – деп сорады. О:

– Меним, – деди. 21Авнер онъа:

– Мени къуваламакътан вазгеч. Аскерлерден бирини сайлап, онъа атыл, онынъ эр бир шейини тартып ал, – деди.

Лякин Асаэл онынъ пешинден къалмагъа истемеди. 22Авнер даа бир кере Асаэлге деди:

– Эгер мени къуваламакътан вазгечмесенъ, сени ольдюрмеге меджбур оладжагъым. О заман агъанъ Ёавгъа насыл бетнен бакъаджагъым?

23Лякин Асаэл онынъ пешинден къалмагъа истемеди. Сонъ Авнер мызрагъынынъ сапыны Асаэлнинъ къурсагъына сокъты, мызракъ тап аркъасындан тюртип чыкъты. Асаэл йыкъылды да, шу ерде ольди. Асаэл йыкъылып ольген ерден кечкен-кеткен эписи адамлар токътай эдилер.

24Ёав ве Авишай Авнернинъ артындан къуваладылар, Аммах байырына якъынлаштылар. Бу байыр Гивон сахрасына кеткен ёлундаки Гиахнынъ янында эди. Байыргъа якъынлашкъанда, кунеш батмакъта эди. 25Биньяминлилер Авнер этрафында топлашты ве, орду тизип, бир байырнынъ тёпесинде турдылар. 26Авнер Ёавгъа мураджаат этип:

– Бири-биримизни даа не къадар къылычнен ольдюреджекмиз? Сонъу насыл гъамлы оладжагъыны бильмейсинъми я? Адамларынъа, озь агъаларыны къувмасынлар деп, не вакъыт айтаджакъсынъ? – деп сорады.

27Ёав:

– Алланен ант этем! Эгер сен буны айтмагъан олсанъ, аскерлер озь агъаларыны сабагъадже къувалар эдилер, – деди.

28Ёав бору чалды, ве бутюн халкъ токътады, исраиллилернинъ артындан башкъа къуваламадылар, – дженк токътады. 29Авнер ве онынъ аскерлери бутюн гедже Аравадан кете эди. Сонъ, Иордан озенини кечип, бутюн Битронны кечти ве Маханаимге кельдилер. 30Ёав Авнерни къуваламакъны токътатты ве эписи аскерлерини топлап сайды. Асаэлден гъайры Давут аскерлеринден 19 адам етишмей эди. 31Давутнынъ аскерлери исе Биньямин ве Авнернинъ адамларындан 360 адам ольдюрдилер. 32Асаэлни алып, бабасынынъ къабринде Вифлеемде дефн эттилер. Ёав озь адамларынен берабер бутюн гедже кетти ве танъ аткъанда Хевронгъа кельди.

3

3^1Шаулнынъ ве Давутнынъ тарафдарлары арасында девамлы дженк олды. Давут кет-кете кучьке кире, Шаулнынъ тарафдарлары исе кет-кете зайыфлаша эди.

Давутнынъ огъуллары

2+Давутнынъ Хевронда огъуллары олды. Биринджиси йизреэлли Ахиноамдан догъгъан Амнон, 3+экинджиси – Навалнынъ сабыкъ апайы къармелли Авигаилден олгъан Килеав. Учюнджиси – Маакъа догъгъан Авишалом. Маакъа – Гешур мемлекетининъ падишасы олгъан Талмайнынъ къызы эди. 4+Дёртюнджи огълу – Адонья, анасынынъ ады Хаггит эди. Бешинджиси – Шефатья, анасы Авитал эди. 5Алтынджысы – Давутнынъ апайы Эгланынъ огълу Йитреам. Олар Давутта Хеврон шеэринде догъдылар.

6Шаулнынъ ве Давутнынъ тарафдарлары арасындаки дженк олгъанда, Авнер Шаулгъа къол туткъанларнынъ ёлбашчысы олды.

Авнер ве Давут бирлешелер

7+Шаулнынъ бир джариеси бар эди, ады Рицпа, Айянынъ къызы. Бир кунь Шаулнынъ огълу Иш-Бошет Авнерге:

– Сен не ичюн бабамнынъ джариесинен яттынъ? – деди.

8Авнер Иш-Бошетнинъ сёзлерине пек ачувланды ве:

– Мен санъа не – Ехуданынъ копегими ёкъса? Мен бугунь бабанъ Шаулнынъ эвине, онынъ агъаларына, достларына садыкъ эдим, сени Давутнынъ къолуна бермедим. Сен исе бир апай ичюн мени къабаатлайсынъ! 9+Шимди ант этем, ве антымны бозсам, Алла бойнумны урсун! РАББИ Давуткъа насыл емин эткен олса, онъа ойле де япарым: 10+Шаулдан падишалыгъыны тартып алырым да, Дандан Беэр-Шевагъа къадар Исраильде ве Ехудада Давутнынъ тахтыны къоярым. Буны япмасам, Алла бойнумны урсун, манъа даа да бетер этсин! – деди.

11Иш-Бошет Авнерге къаршы бир шей айталмады, чюнки ондан пек къоркъты. 12Сонъ Авнер озь адындан Давуткъа эльчилерни бойле сёзлернен йиберди:

– Бу ерлер менимкидир. Меннен мукъавеле яп, ве мен бутюн Исраильни сенинъ тарафынъа чевирмек ичюн санъа къол тутарым.

13+Давут:

– Яхшы. Мен сеннен мукъавеле япарым, лякин бир шартым бар. Эгер меннен корюшмеге кельгенде, Шаул къызы Микъалны озюнънен берабер кетирмесенъ, меним огюме кирмезсинъ, – деди.

14+Сонъ Давут Шаул огълу Иш-Бошетке эльчилер йиберип:

– Микъал апайымны къайтар. Мен оны юз дане фелестинлини сюннет эткеним ичюн алдым, – деди.

15+Иш-Бошет, адамларны йиберип, Микъалны акъайындан, Лаиш огълу Палтиэлден алды. 16Акъайы исе, Микъалнынъ артындан кетип, агълай-агълай оны Бахуримге къадар озгъарды. Сонъ Авнер онъа:

– Бар, артынъа къайт, – деди, ве о артына къайтып кетти.

17Авнер Исраиль акъсакъалларына мураджаат этти ве:

– Сиз энди чокътан берли Давут сизге падиша олмасыны истей эдинъиз. 18Энди буны япынъыз, чюнки РАББИ Давуткъа: «Къулум Давут ярдымынен Мен Исраиль халкъымны фелестинлилерден ве башкъа эписи душманларындан къуртараджагъым», – деди.

19Биньяминлилерге де Авнер айны шуны айтты. Сонъ Авнер Давуткъа исраиллилернинъ ве Биньямин къабилесининъ истеклерини айтмакъ ичюн Хевронгъа кетти. 20Авнер ве онен берабер йигирми адам Давуткъа Хевронгъа кельдилер. Давут Авнер ве онен берабер кельген адамларгъа той япты. 21Авнер Давуткъа:

– Мен турып кетейим, эфендим падишагъа бутюн Исраиль халкъыны топлайым, олар да сеннен мукъавеле япарлар. Сен джанынъ истегени киби оларгъа падишалыкъ япарсынъ, – деди.

Давут Авнерни йиберди, ве Авнер эсен-аман кетти.

Авнернинъ ольдюрилюви

22О вакъыт Давутнынъ аскерлери Ёавнен берабер сеферден къайтып, озьлеринен берабер чокътан-чокъ ав кетирдилер. Авнер Давутнынъ янында Хевронда энди ёкъ эди, чюнки Давут оны йиберген, ве о эсен-аман кеткен эди. 23Ёав ве онынъ ордусы кельгенде, онъа: «Падишагъа Нер огълу Авнер кельди. Давут оны йиберди, ве о, эсен-аман кетти», – дедилер. 24Ёав, падишагъа келип:

– Сен не яптынъ? Мына санъа Авнер кельген, сен не ичюн оны йибердинъ? Энди о бизден къачып кетти! – деди. 25– Сен Нер огълу Авнерни билесинъ: о сени алдатмагъа, кирген-чыкъкъан ёлларынъны ве бутюн япкъан ишлеринъни бильмек ичюн кельди, – деди.

26Ёав Давуттан чыкъып, Авнернинъ артындан аскерлер йиберди, ве олар Авнерни Сира къуюсынынъ янында тутып, кери къайтардылар. Давутнынъ исе бундан хабери ёкъ эди. 27+Авнер Хевронгъа къайтып кельгенде, Ёав оны юзьме-юзь лаф этеджек киби къапудан кирсетти ве анда къурсагъына къылыч саплады. Бойлеликнен, Ёав озь къардашы Асаэл ичюн Авнерни ольдюрди. 28Давут, бу вакъиа акъкъында эшитип:

– РАББИнинъ огюнде меним де, падишалыгъымнынъ да Нер огълу Авнернинъ къаны тёкюльгенинде къабаатым ёкъ. 29+Онынъ къаны Ёавнынъ башына ве бабасынынъ бутюн союна тюшсюн. Ёавнынъ союнда арам беден хасталыгъы ве маразнен хасталангъан я да топал олгъан, къылычтан ольген я да бир тилим отьмекке мухтадж олгъан адамлар эр вакъыт олсунлар! – деди.

30+Бойлеликнен, Ёав ве къардашы Авишай Авнерни ольдюрдилер, чюнки о, Гивон дженкинде къардашлары Асаэлни ольдюрген эди.

Давут Авнернинъ артындан агълай

31Давут Ёавгъа ве оларнен олгъан адамларгъа:

– Бутюн урбаларынъызны йыртынъыз, къаба токъулгъан кетенден урбалар кийинъиз ве Авнернинъ артындан агъланъыз, – деди.

Давут падиша озю табут артындан кетти. 32Авнерни Хевронда дефн эттилер. Давут онынъ къабири янында пек агълады, бутюн халкъ да агълады. 33Падиша Авнер акъкъында шойле такъмакълады:

– Авнер, сен бир ахмакъ киби ольмек керек эдинъми?

34Къолларынъ багълы дегиль эди,
аякъларынъда бугъавлар ёкъ эди,
амма сен ярамай адамларнынъ къолунен киби
ольдюрилип ерге тюштинъ, – деди.

Сонъ бутюн халкъ даа да бетер агълады.

35Кунь даа битмегенде, бутюн халкъ Давуткъа аш бермеге кельди, лякин Давут ант этип:

– Эгер мен кунь батмагъандже отьмек я да башкъа бир шей ашасам, Алла бойнумны урсун, даа да бетер этсин! – деди.

36Бутюн халкъ буны корип пек бегенди. Олар падишанынъ бутюн башкъа япкъан ишлерини де бегене эдилер. 37Шу куню бутюн халкъ ве бутюн Исраиль Нер огълу Авнернинъ олюми падишанынъ къолундан олмагъаныны бильди. 38Падиша хызметчилерине:

– Билинъиз ки, бугунъ Исраильнинъ ёлбашчысы ве къараман акъай ольди, – деди. 39+– Мен падишалыкъкъа ягънен сюртюльгениме бакъмадан, шимди даа зайыфым. Бу адамлар исе – Церуя огъуллары – менден кучьлюлер. РАББИ ярамай адамгъа онынъ яманлыгъына коре берсин, – деди.

4

Иш-Бошетнинъ ольдюрилюви

4^1Шаул огълу Иш-Бошет, Авнернинъ Хевронда ольгенини эшитип, рухтан тюшти. Бутюн Исраиль де шашып-шашмалады.

2+Шаул огълу Иш-Бошетнинъ янында эки айдут группасынынъ башлыгъы бар эди, бирисининъ ады – Баана, экинджисининъ ады – Рекъав эди. Олар биньяминли Беэрот шеэринден олгъан Риммоннынъ огъуллары эди. Беэрот шеэри Биньямин къабилесине аит эди. 3+Беэротнынъ темель сакинлери исе, Гиттаимге къачып кетип, анда аля бугуньге къадар ябанджы сайылалар.

4+Шаул огълу Ёнатаннынъ Мефивошет адлы, аякълары топал огълу бар эди. О, беш яшында олгъанда, Йизреэлден Шаул ве Ёнатаннынъ олюми акъкъында хабер кельди. Даясы оны алып къачты. Ашыкъып къачкъанда, бала тюшти ве аякъалары зарарланды. Бундан сонъ топаллап башлады.

5Беэротлы Риммоннынъ огъуллары Рекъав ве Баана куннинъ энъ сыджагъында Иш-Бошетнинъ эви янына кельдилер. О исе уйле вакътында тёшегинде юкълай эди. 6Рекъав ве агъасы Баана богъдай аладжакъ киби эвге кирдилер, онынъ къурсагъына къылыч саплап, къачып кеттилер.

7Бойлеликнен, агъа-къардашлар эвге киргенде, Иш-Бошет озюнинъ ятакъ одасында, тёшегинде ята эди. Оны урып ольдюрип, башыны кесип, озюнен берабер алдылар ве бутюн гедже Арава ёлунен кеттилер. 8Иш-Бошетнинъ башыны Давуткъа Хевронгъа кетирип, падишагъа бойле дедилер:

– Бу – сенинъ душманынъ олгъан Шаул огълу Иш-Бошетнинъ башы. О сени ольдюрмеге истеди, амма РАББИ бугунь сенинъ, падиша, акъкъынъны Шаулдан ве союндан алды.

9+Давут беэротлы Риммоннынъ Рекъав ве Баана огъулларына бойле джевап берди:

– Джанымны чешит къайгъылардан азат эткен РАББИ тёпеде бар! 10+Бир кунь манъа бир хаберджи кельди ве манъа Шаулнынъ олюми акъкъында хабер этти. О манъа: «Козь айдын! Шаул ольди!» – деди, ве мени бу хабернен къувандыраджакъ олды. Мен исе, онъа бахшыш береджек ерине, оны якъалап Цикълагъда ольдюрсинлер, деген эмир бердим. 11Сиз, хиянетлер, шимди къабаатсыз адамны озь эвинде тёшегинде ольдюрдинъиз! Онынъ къабаатсыз къаныны тёккенинъиз ичюн сизден акъкъыны сорамам ве сизни ер юзюнден ёкъ этмем деп беллединъизми я?

12Сонъ Давут аскерлерине оларны ольдюрмеге, къолларыны-аякъларыны кесмеге, джесетлерини исе Хевронда тыйнакънынъ устюнде асмагъа эмир этти.

Иш-Бошетнинъ башы исе Хевронда, Авнернинъ къабиринде дефн этильди.

5

Давут – Исраиль ве Ехуданынъ падишасы

5^1Эписи Исраиль къабилелери Давуткъа Хевронгъа келип, онъа:

– Биз эпимиз – сенинъ сой-сопларынъмыз. 2+Эвеллери, Шаул бизге падишалыкъ япкъанда, сен Исраиль халкъыны дженклерге алып кете эдинъ, РАББИ санъа: «Сен Меним халкъыма Исраильге чобан оладжакъсынъ, оларнынъ ёлбашчысы оладжакъсынъ», – деди, – дедилер.

3Эписи Исраиль акъсакъаллары Давут падишагъа Хевронгъа кельгенде, РАББИнинъ огюнде онен мукъавеле япты, оны ягънен сюртип, бутюн Исраильнинъ падишасы этти. 4+Давут падиша олгъанда, 30 яшында эди. 40 йыл девамында Давут падишалыкъ япты. 5+Хевронда Ехуда къабилесине еди йыл алты ай падишалыкъ этти, ве Ерусалимде бутюн Исраиль ве Ехудагъа 33 йыл падишалыкъ этти.

6+Бир кунь падиша Давут ве онынъ адамлары Ерусалимге ве анда яшагъан евуслыларгъа къаршы сеферге кетти. Евуслылар: «Давут шеэрге киралмаз», – деп тюшюнип, онъа:

– Сен мында кирмезсинъ! Топал ве сокъурлар биле сени къувып олурлар! – дедилер.

7Лякин Давут Сион къалесини[*] алды. Шимди о – Давут Шеэридир. 8Давут шу куню:

– Ер тюбюндеки сув каналларындан кечип, евуслыларны, мени кореджек козю олмагъан эм топал, эм сокъурларны да ольдюринъиз, – деди. Шунынъ ичюн: «Сокъур ве топал адам меним эвиме кирмез», – дениле.

9+Давут къаледе ерлешти ве онъа «Давут Шеэри» деген ад къойды. Миллодан башлап, о чевре-четини къурды. 10+Давут буюк кучьке кирди, чюнки онен РАББИ, Ордуларнынъ Алласы эди.

11+Сонъ Тир падишасы Хирам Давуткъа везирлерини йиберди ве оларнен берабер дюльгерлерни, къуруджыларны ве кедр тереклерини ёллады. Бу усталар Давуткъа сарай къурдылар. 12О заман Давут анълады ки, РАББИ оны Озь халкъы Исраиль ичюн Исраильнинъ падишасы япты ве онынъ падишалыгъыны буюклештирди.

13Хеврондан кельген сонъ, Давут Ерусалимде озюне даа къадынлар ве джариелер алды. 14+Давутнынъ даа огъуллары ве къызлары догъды. Мына онынъ Ерусалимде догъгъан балаларынынъ адлары: Шаммуа, Шовав, Натан, Сулейман, 15Йивхар, Элишуа, Нефег, Яфия, 16Элишама, Эльяда, Элифелет.

Давут фелестинлилерни енъе

17Давутны Исраиль падишалыгъына ягънен сюрткенлерини эшитип, фелестинлилернинъ эписи Давутны къыдырып башладылар. Давут, буны билип, къалеге кетти. 18+Фелестинлилер келип, Рефаим вадийинде ерлештилер.

19Давут РАББИден:

– Фелестинлилерге къаршы чыкъайыммы? Оларны меним къолума берерсинъми? – деп сорады. РАББИ Давуткъа:

– Чыкъ. Мен фелестинлилерни сенинъ къолунъа теслим этерим, – деди.

20+Давут Баал-Перацимге кетти ве анда фелестинлилерге уджюм этти ве енъди. О:

– РАББИ меним огюмде душманларымны сув акъымы дагъыткъаны киби дагъытты, – деди.

Шунынъ ичюн шу ернинъ ады Баал-Перацим[*] олды. 21Фелестинлилер анда озь путларыны ташлап къачтылар, Давут адамларынен исе оларны алды.

22Бираз вакъыт кечкен сонъ, фелестинлилер кене келип, Рефаим вадийинде ерлештилер. 23Давут кене РАББИден сорады, ве О, онъа джевап берип:

– Оларнынъ огюне чыкъма, лякин артларындан, бака орманы тарафындан бар. 24+Бака тереклерининъ тёпесинден бир кимсенинъ юргенини эшитсенъ, тез къыбырда. О вакъыт РАББИ, фелестинли ордусыны ёкъ этмек ичюн, сенинъ огюнъде кетеджек, – деди.

25Давут РАББИ дегени киби япып, фелестинлилерни Гевадан Гезерге къадар узангъан топракъларда ёкъ этти.

6

Васиет Сандыгъыны Ерусалимге кетирелер

6^1Давут кене 30 000 энъ яхшы Исраиль аскерлерини топлады. 2+О, бутюн халкънен берабер Алланынъ Адыны, Ордулар Раббисининъ Адыны ташыгъан Сандыкъны – Керувларнынъ Устюнде Отургъан РАББИнинъ Сандыгъыны Баале-Ехудадан[*] алмагъа чыкъты. 3+Алланынъ Сандыгъыны Авинадавнынъ дагъ устюндеки эвинден чыкъарып, янъы арабагъа къойдылар ве алып чыкътылар. Авинадавнынъ эки огълу – Узза ве Агъё янъы арабаны алып кеттилер. 4Бойлеликнен, Алланынъ Сандыгъыны янъы арабада Авинадавнынъ дагъ устюндеки эвинден чыкъардылар. Агъё Сандыкънынъ огюнде кете эди. 5Давут ве Исраиль огъуллары РАББИнинъ огюнде байрам япып, кипарис агъачындан ясалгъан чешит чалгъы алетлеринде ве сантыр, арфа, даре, шакъылдакъ ве зиллерде чалдылар.

6+Накъон арманына кельгенде, бугъалар абындылар ве Алланынъ Сандыгъы авдарылды. Узза къолуны узатып, оны тутып къалды. 7Лякин РАББИ Уззагъа ачувланды ве онынъ урьметсизлиги ичюн оны шу ерде ольдюрди. Бойлеликнен, о Алланынъ Сандыгъы янында ольди.

8РАББИ Уззаны ургъаны ичюн, Давут пек ачувланды. Шу ер шимдиге къадар Перец-Узза[*] деген ад ташый.

9Давут шу куню РАББИден пек къоркъты ве:

– РАББИнинъ Сандыгъыны насыл этип озюме кетирейим? – деди.

10Бунынъ ичюн Давут РАББИнинъ Сандыгъыны озюне, Давут Шеэрине алып кетмеге истемеди ве ёлдан бурулып, гъатлы Овед-Эдомнынъ эвинде къалдырды. 11+РАББИнинъ Сандыгъы гъатлы Овед-Эдомнынъ эвинде учь ай къалды, ве РАББИ онъа ве бутюн союна берекет берди. 12Давуткъа: «РАББИ Озюнинъ Сандыгъы хатири ичюн Овед-Эдомнынъ союна ве онынъ бутюн барлыгъына берекет берди», – дегенде, Давут барып, Овед-Эдомнынъ эвинден Алланынъ Сандыгъыны Давут Шеэрине тантаналы суретте кечирди. 13РАББИнинъ Сандыгъыны алып кеткенлернинъ эр алты адымындан сонъ Давут бир бугъа ве бир бесленген тананы къурбан чала эди. 14+Давут, кетен эфод кийип, бар кучюнен РАББИнинъ огюнде ойнай эди. 15Бойле этип, багъыра-чагъыра, борулар чалып, Давут ве исраиллилер РАББИнинъ Сандыгъыны алып кеттилер.

16+РАББИнинъ Сандыгъыны Давут Шеэрине кетиргенде, Микъал, Шаулнынъ къызы, пенджереден бакъты ве РАББИнинъ огюнде секирген ве ойнагъан Давут падишаны корип, оны кореджек козю олмады.

17+РАББИнинъ Сандыгъыны кетирдилер ве оны озь ерине, Давут азырлагъан чадырнынъ ортасына къойдылар. Сонъ Давут РАББИнинъ огюнде къурбанлар чалып бутюнлей якъты, аманлыкъ къурбанларыны да чалды. 18+Къурбанларны чалып битирген сонъ, Давут халкъкъа Ордуларнынъ РАББИси Адындан эйилик тиледи 19ве бутюн халкъкъа: исраиллилернинъ эм акъайына, эм апайына – эр бирине бирер отьмек, басылгъан хурма ве юзюм къурусы даркъатты. Сонъ эр кес озь эвине къайтты.

20Давут озь эвини багъышламагъа къайткъан сонъ, Микъал, Шаулнынъ къызы, оны къаршылап чыкъты ве:

– Бугунь Исраиль падишасы хызметчилерининъ къадын къуллары огюнде насыл да шурет къазанды! Бир ахмакъ киби, сен озюнънинъ айып ерлеринъни косьтердинъ! – деди.

21+Давут исе Микъалгъа:

– Мен буны РАББИнинъ огюнде яптым. О, мени сенинъ бабанъ ве бутюн бабанънынъ союндан яхшы корьди ве Озюнинъ халкъына Исраильге ёлбашчы этип къойды. Шунынъ ичюн мен РАББИнинъ огюнде шенъленип ойнайджагъым! – деди. 22– Мен даа да бетер алчакъланырым, озь козьлеримде алчакъ олурым, амма сен айткъан къадын къулларынынъ козю огюнде шанлы-шуретли олурым! – деди.

23Бундан сонъ Шаул къызы Микъал озюнинъ олюмине къадар бир бала догъмады.

7

Алла Давуткъа васиет эте

7^1Падиша Давут озюнинъ сарайында ерлешкен сонъ, РАББИ онынъ этрафындаки бутюн душманларына оны къасеветлендирмеге ёл бермеди. 2+О заман падиша Натан пейгъамберге:

– Мына мен кедр агъачындан ясалгъан эвде яшайым, Алланынъ Сандыгъы исе – чадыр тюбюнде, – деди.

3Натан падишагъа:

– Бар да, ниетинъни яп. РАББИ сеннен берабер, – деди.

4Лякин шу геджеси РАББИ Натангъа деди:

5– Бар да, къулум Давуткъа шуны айт: «РАББИ бойле дей: Мен булунаджакъ Сарайны сенми къураджакъсынъ? 6Исраиллилерни Мысырдан чыкъаргъан вакъыттан берли шимдигедже бир эвде булунмадым. Чадырда я да Мескенде булунып, бир ерден башкъа ерге кечтим. 7Исраиллилернен эр ерде юрдим, лякин ич бир вакъыт халкъым Исраильни ёлбашчылыкъ эткен бирде-бир башлыкъларына: “Манъа не ичюн кедр терегинден бир эв къурмадынъыз?” – демедим!»

8+Шимди къулум Давуткъа шуны айт: «Ордуларнынъ РАББИси бойле дей: Мен сени, халкъыма Исраильге ёлбашчы ол деп, къой сюрюсини отлаткъан еринъден алдым. 9+Сен къайда баргъан олсанъ, эр ерде сеннен берабер олдым, сенинъ огюнъде бутюн душманларынъны ёкъ эттим ве адынъны, ер юзюндеки намлы адамларнынъ адлары киби, намлы эттим. 10-11+Энди халкъыма Исраильге ер тапарым, анда оны ерлештиририм, ве о, раат-раат озь еринде яшар. Кимсе оны къасеветлендирмез, эвеллери киби, халкъыма Исраильге къадылар къойгъан вакъыттан берли, ярамай адамлар сыкъыштырмазлар. Мен эписи душманларынъа сени къасеветлендирмеге ёл бермем».

РАББИ даа бойле сёз бере: «Сенинъ эвлятларынъ падишалыкъ япаджакълар». О Озю буны япаджакъ. 12+О: «Эджелинъ келип, сен баба-деделеринънинъ къабиринде дефн этильген сонъ, Мен сенден догъгъан эвлядынъны падиша этерим ве падишалыгъына кучь-къувет берерим. 13+О, Меним Адыма Сарай къурар, ве Мен онынъ падишалыгъыны эбедий этерим. 14+Мен онынъ бабасы олурым, ве о – Меним огълум олур. Эгер о гуна япса, Мен оны инсанларнынъ къамчыларынен ве котеклеринен джезаларым. 15Лякин сенинъ огюнъде Мен ред эткен Шаулдан садыкълыгъымны айыргъаным киби, ондан айырмам. 16+Сенинъ сюляленъ ве падишалыгъынъ эбедиен Меним огюмде къыбырдамай тураджакъ, тахтынъ да эбедиен къаладжакъ», – дей.

17Бутюн бу сёзлерни ве бутюн бу руяларны Натан Давуткъа айтып берди.

Давутнынъ дувасы

18Давут падиша, Алланынъ Чадырына кирип, РАББИнинъ огюнде турды ве:

– Мен де, къорантам да ким олгъанмыз, РАББИ-ТААЛЯ? Амма Сен мени о къадар юксельттинъ! 19Бу да Санъа аз олды, РАББИ-ТААЛЯ! Манъа, къулунъа, союмнынъ келеджеги акъкъында да хабер эттинъ. РАББИ-ТААЛЯ, мына насылдыр инсангъа олгъан мунасебетинъ! 20Мен Санъа даа не айтмакъ мумкюним? Сен мени, къулунъны билесинъ, РАББИ-ТААЛЯ! 21Сен берген сёзюнъе ве ниетинъе коре бу буюк шейлерни яптынъ. Сен манъа, Сенинъ къулунъа оны ачтынъ.

22+Шунынъ ичюн Сен улусынъ, РАББИ-ТААЛЯ! Санъа тенъ кельген ёкъ! Биз озь къулагъымызнен эшиткенимизге коре, Сенден башкъа Алла ёкъ! 23+Сенинъ халкъынъ Исраильге насыл миллет тенъ келир? Сен Мысырдан сатын алгъан халкъ Исраиль – дюньяда екянедир. Сен бу халкъны Мысырдан сатын алдынъ ве Адынъны шуретлединъ! Халкъынъ огюнде аджайип ве къоркъунчлы шейлер яптынъ! Озюнънинъ халкъынъдан башкъа халкъларны ве оларнынъ аллаларыны къувдынъ! 24Сен Озюнъ Исраильни эбедиен Сенинъ халкъынъ олмагъа сечтинъ, ве Сен, РАББИ, онынъ Алласы олдынъ.

25Шимди де, РАББИ-Тааля, манъа ве меним союма берген сёзюнъни эбедиен тут, айткъан шейлеринъни яп. 26Сенинъ Адынъ эбедиен улу олсун, адамлар айтсынлар ки: «Ордуларнынъ РАББИси – Исраильнинъ Алласы». Сенинъ къулунъ Давутнынъ сюлялеси эр вакъыт Сенинъ огюнъде олсун.

27Сен, Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы: «Сенинъ эвинъни, сенинъ сюляленъни асыл этерим», – дегенде, манъа шуны ачтынъ. Шунынъ ичюн мен, Сенинъ къулунъ, бойле дува этмеге джесарет таптым. 28РАББИ-ТААЛЯ! Сен – Алласынъ! Сенинъ сёзлеринъ денъишмез! Сен манъа, къулунъа, бойле эйилик акъкъында хабер эттинъ! 29Шимди меним сюлялеме яхшылыкъ яп, ве о, даима Сенинъ огюнъде олсун! Сен, РАББИ-ТААЛЯ, манъа сёз бердинъ! Сен манъа яхшылыкъ япкъанынъ ичюн, къулунънынъ эви эбедий Сенинъ хайырынъда олсун! – деди.

8

Давутнынъ гъалебелери

8^1Бир къач вакъыт кечкен сонъ, Давут фелестинлилерни енъди, оларны бойсундырды ве оларнынъ къолларындан Метег-Хаамманы тартып алды. 2Сонъ о, моавлыларны енъди. Моавлыларны ерге серип, оларны аркъаннен ольчеп, учьке больди. Эр учюни аркъаннен ольчеп, учьте экисини ольдюрди, бир аркъанны исе сагъ къалдырды. Сонъ моавлылар Давутнынъ къуллары олды ве салым тёледилер.

3+Сонъ Давут Реховнынъ огълу Хададезерни – Цова падишасыны – енъди. О заман Хададезер Фират дерьясындаки укюмдарлыгъыны гъайрыдан тиклемеге кете эди. 4+Давут 1 700 атлы ве 20 000 джаяв аскерни алды. 100 дженк араба атыны къалдырып, бутюн дженк арабаларына екильген атларнынъ дамарларыны кести. 5Дамасктан арамлылар Цова падишасы Хададезерге ярдымгъа кельдилер, лякин Давут арамлыларнынъ 22 000 аскерини ольдюрди. 6Сонъ Давут Дамаск-Арамда къаравул отрядларыны къойды. Арамлылар Давутнынъ къуллары олдылар ве салым тёледилер. Давут баргъан еринде РАББИ оны къорчалай эди.

7+Давут, Хададезернинъ хызметчилеринде олгъан алтын къалкъанларыны алып, оларны Ерусалимге кетирди. 8Хададезернинъ Бета ве Беротай шеэрлеринден исе Давут падиша пек чокъ бакъыр алды.

9Хамат топрагъынынъ падишасы Тои Давутнынъ Хададезер ордусыны енъгени акъкъында эшитип, 10озюнинъ огълу Ёрамны Давут падишагъа, онен селямлашмагъа ве, Хададезернен дженклешип енъгени ичюн, оны хайырламагъа ёллады, чюнки Хададезер Тоинен дженклешмекте эди. Ёрам кумюш, алтын ве бакъыр бахшышлар кетирди. 11+Давут, озюне бойсундыргъан башкъа халкълардан тутып алгъан кумюш ве алтынны РАББИге багъышлагъаны киби, бу шейлерни де РАББИге багъышлады. 12Давут оларны арамлылардан, моавлылардан, аммонлылардан, фелестинлилерден, амалеклилерден ве Рехов огълундан, Цова падишасы Хададезерден тартып алгъан эди.

13+18 000 арамлыларны Туз вадийинде ольдюрип къайткъан сонъ, Давут озюне буюк нам къазанды. 14+Эдомда о, къаравул отрядларыны къойды. Бутюн Эдомда къаравул отрядларыны къойды ве эписи эдомлылар Давутнынъ къуллары олдылар. Давут къайда бармасын, РАББИ оны къорчалай эди.

15+Давут бутюн Исраильге падишалыкъ япты, озюнинъ бутюн халкъыны акълы суд этти. 16+Церуя огълу Ёав – орду башлыгъы, Ахилуд огълу Ехошафат – тарихчы эди. 17+Ахитув огълу Цадокъ ве Авиатар огълу Ахимелек – руханийлер, Серая – языджы эди. 18+Ехояда огълу Беная керетлилер ве пелетлилер болюгининъ башлыгъы эди, ве Давутнынъ огъуллары руханийлер эдилер.

9

Давут ве Мефивошет

9^1+Давут:

– Шаулнынъ сой-сопларындан кимсе къалмадымы? Мен Ёнатаннынъ хатири ичюн бу адамгъа бирде-бир яхшылыкъ япар эдим, – деди.

2+Шаулнынъ эвинде Цива адлы бир къул бар эди. Оны Давутнынъ огюне чагъырдылар. Падиша ондан:

– Сен Цивасынъмы? – деп сорады.

– Э, меним. Сенинъ къулунъ олам, – деди Цива.

3+– Шаулнынъ сой-сопларындан башкъа кимсе къалмадымы? Мен онъа Алладан кельген бирде-бир яхшылыкъ япар эдим, – деди падиша.

– Ёнатаннынъ бир огълу бар, онынъ эки аягъы топал, – деди падишагъа Цива. Падиша ондан:

4+– Къайда о? – деп сорады. Цива падишагъа:

– Мына о, Ло-Девар шеэринде, Аммиэл огълу Макирнинъ эвинде, – деди.

5Давут падиша адамларны йиберди, ве олар Ёнатаннынъ огълуны Ло-Девардан, Аммиэл огълу Макирнинъ эвинден алып кельдилер.

6+Шаул огълу олгъан Ёнатаннынъ огълу Мефивошет, Давуткъа келип, бет устюне йыкъылып, урьметини бильдирди. Давут:

– Мефивошет! – деди.

– Э, мына мен, сенинъ къулунъым, – деди Мефивошет.

7– Къоркъма! Ёнатан бабанънынъ хатири ичюн мен санъа бирде-бир яхшылыкъ япарым, Шаул къартбабанънынъ бутюн тарлаларыны санъа къайтарып берерим. Сен меним софрамда эр вакъыт отьмек ашарсынъ, – деди онъа Давут.

8– Мен ким олгъаным? Не ичюн манъа, еберген копекке, дикъкъат эттинъ? – деди, урьметини бильдирип Мефивошет.

9Падиша исе, Шаулнынъ къулу Циваны чагъыртып, бойле деди:

– Шаулнынъ ве онынъ бутюн къорантасынынъ малы-мулькюни мен эфендинънинъ торунына берем. 10+Сен де, огъулларынъ да, къулларынъ да онынъ тарлаларында чалышынъыз ве, эфендинънинъ торунында ашамалыкъ отьмеги олсун деп, тарлалардаки махсулларны кетиринъиз. Эфендинънинъ торуны Мефивошет даима меним софрамда отьмек ашайджакъ.

Циванынъ 15 огълу ве 20 къулу бар эди.

11– Падишам къулуна насыл эмир берсе, мен, къулунъ, беджеририм, – деди падишагъа Цива.

Мефивошет, падишанынъ огълу киби, Давутнынъ софрасында отурып ашай башлады.

12+Мефивошетнинъ Микъа адлы кичик огълу бар эди. Циванынъ эписи эвдекилери Мефивошетнинъ къуллары эди. 13Мефивошет озю Ерусалимде отура эди, чюнки даима падишанынъ софрасында отурып ашай эди. Онынъ эки аягъы топал эди.

10

Аммонлылар ве арамлыларгъа къаршы дженк

10^1+Бираз вакъыт кечкен сонъ, аммонлыларнынъ падишасы ольди, ве онынъ ерине огълу Ханун падиша олды. 2Давут:

– Нахаш огълу Ханунгъа, бабасы манъа эйилик эткени ичюн, бир яхшылыкъ япайым, – деди.

Сонъ Давут озь хызметчилерини Ханунгъа, бабасынынъ олюми мунасебетинен башынъа сагъ ол демеге, аммонлыларнынъ топракъларына йиберди. Давутнынъ хызметчилери аммонлыларнынъ топрагъына кельдилер. 3Лякин аммонлы мырзалары Ханунгъа:

– Сен не беллейсинъ, Давут бабанъа урьмет этмек ичюн санъа адам йибердими? Давут озь хызметчилерини шеэрни бакъмагъа, эр ерни айланып чыкъып, сонъра оны тар-мар этмеге йибермедими экен? – дедилер.

4Сонъ Ханун Давутнынъ хызметчилерини якъаламагъа, эр бирининъ яры сакъалыны тыраш этмеге, урбаларынынъ ашагъы ярысыны янбашларына къадар кесмеге ве оларны бойле алда йибермеге буюрды. 5Давут буны эшиткен сонъ, оларнынъ къаршысына адамларыны йиберди, чюнки хызметчилери пек масхара этильген эди.

Падиша оларгъа:

– Ерихон шеэрине барып, анда къалынъыз. Сакъалларынъыз оськен сонъ, кери къайтарсынъыз, – деди.

6+Аммонлылар, Давутнынъ оларгъа къан душманы олгъаныны корип, Бет-Рехов шеэринден арамлыларны ве Цова шеэринден арамлыларнынъ 20 000 джаяв аскерини, Маакъа топрагъы падишанынъ 1 000 адамыны ве Тов еринден 12 000 адамны парагъа тутмагъа адамлар йибердилер.

7Давут буны билип, Ёавнен берабер бутюн къараман ордусыны ёллады. 8Аммонлылар чыкътылар ве дженкке азырланып, шеэрнинъ араба къапусы огюнде ерлештилер. Цова ве Реховдан арамлылар, Тов ве Маакъадан аскерлер исе айры тарлада ерлештилер. 9Ёав, душман ордусы онъа къаршы эм огюнден, эм артындан тургъаныны корип, исраиллилернинъ энъ яхшыларыны сайлады да, оларны арамлыларгъа къаршы тизди. 10+Аскерлернинъ къалгъан къысмыны исе агъасы Авишайгъа, о, аммонлыларгъа къаршы чыкъарсын деп, къалдырды 11ве:

– Эгер арамлылар мени енъип башласалар, сен манъа ярдымгъа келирсинъ. Эгер де аммонлылар сени енъип башласа, мен санъа ярдымгъа келирим. 12+Джесаретли ол! Халкъымыз ичюн, Алламызнынъ шеэри ичюн къавий турайыкъ, РАББИ исе Озю не истесе, шуны япсын, – деди.

13Сонъ Ёав ве онен берабер олгъан халкъ арамлыларнен дженкке киришти, ве арамлылар ондан къачып башладылар. 14Аммонлылар, арамлыларнынъ къачкъаныны корип, озьлери де Авишайдан къачып, шеэрге кирдилер. Сонъ Ёав, аммонлылардан къайтып, Ерусалимге кельди. 15Арамлылар, исраиллилернинъ енъгенини корип, бирлештилер. 16+Хададезер адамларыны йиберип, Фират дерьясынынъ башкъа тарафындаки арамлыларны чагъыртты, ве олар Хелам шеэрине кельдилер. Хададезернинъ орду башлыгъы Шовакъ оларгъа ёлбашчылыкъ япты.

17Буны Давуткъа хабер эткенде, о, бутюн исраиллилерини топлап, Иордан озенини кечти ве Хелам янына кельди. Арамлылар Давуткъа къаршы тизилип, онен дженклешип башладылар. 18Амма арамлылар исраиллилерден къачтылар. Давут арамлыларнынъ 700 араба ве 40 000 атлыларыны ёкъ этти, орду башы Шовакъны да урды, ве о шу ерде ольди. 19Хададезерге бойсунгъан падишалар Исраиль тарафындан енъильгенини корип, исраиллилернен барышыкъ анълашмасыны къурдылар ве оларгъа бойсундылар. Арамлылар эндиден сонъ аммонлыларгъа ярдым этмеге къоркътылар.

11

Давут ве Бат-Шева

11^1+Падишалар дженк сеферлерине чыкъаджакъ заманы кене кельгенде, Давут Ёавны, озь хызметчилерини ве эписи исраилли аскерлерни дженкке ёллады. Олар аммонлыларны енъип, Рабба шеэрини эр тарафтан сардылар. Давут исе Ерусалимде къалды.

2Бир кунь акъшам устю Давут, тёшегинден турып, сарайынынъ дамында кезине эди ве дам устюнден бир ювунгъан къадынны корьди. О къадын пек дюльбер эди. 3+Давут, къадыннынъ ким олгъаныны бильмек ичюн, адам йиберди.

– Бу – Бат-Шева, Элиамнынъ къызы, хитли Уриянынъ апайыдыр, – деди адам.

4+Давут озь эльчилерини о къадынны алып кельмеге ёллады. Бат-Шеваны алып кельдилер, ве Давут онен ятты. Сонъра Бат-Шева, озюнинъ арамындан темизленип, эвине къайтты. 5О, юклю олды ве Давуткъа:

– Мен юклю олдым, – деп хабер йиберди.

6Давут: «Манъа хитли Урияны ёлла», – демек ичюн, Ёавгъа адамлар йиберди. Ёав Урияны Давуткъа ёллады. 7Урия онъа кельген сонъ, Давут ондан Ёавнынъ ишлери насыл олгъаныны, халкънынъ вазиети ве дженкнинъ кетишаты акъкъында сорады. 8Сонъ Давут бойле деди:

– Эвинъе барып раатлан.

Урия падишанынъ сарайындан чыкъты, онынъ пешинден падишанынъ бахшышыны алып кеттилер. 9Лякин Урия эвине кетмеди, падишанынъ сарайы къапусы янында эфендининъ хызметкярларынен берабер геджеледи. 10«Урия эвине кетмеди», – деген хаберни Давуткъа еткиздилер.

– Мына сен узакъ ёлдан кельдинъ. Не ичюн эвинъе бармадынъ? – деди Уриягъа Давут.

11– Васиет Сандыгъы да, Исраиль де, Ехуда да – чадырлар ичинде, Ёав эфендим де, эфендимнинъ къуллары да – тарлада, дженкте. Мен исе, эвиме кирип, ашап-ичип, апайымнен насыл ятар эдим! Ёкъ, сенинъ аятынънен ант этем, мен буны япмам! – деди Урия Давуткъа.

12– Даа бир кунь мында къал, ярын исе мен сени йиберерим, – деди Уриягъа Давут.

Урия Ерусалимде эртеси кунюне къадар къалды.

13Давут оны озюне давет этти. Урия эфендисининъ алдында ашады-ичти, ве Давут оны ичирип сархошлатты. Лякин Урия акъшам кене эфендисининъ хызметчилеринен берабер кийиз устюнде геджелемеге кетти, озь эвине исе бармады.

14+Саба эртеси Давут Ёавгъа мектюп язды ве мектюпни Уриянен ёллады. 15Мектюбинде бойле язды: «Урияны дженкнинъ энъ къайнагъан ерине къоюнъыз ве онынъ янындан, душманлар оны урып ольдюрсинлер деп, чекилинъиз».

16Шунынъ ичюн, шеэрни эр тарафтан саргъанда, Ёав энъ джесюр душманлар олгъан ерни билип, анда Урияны къойды. 17Шеэр адамлары чыкъып, Ёавнен дженклештилер ве Давутнынъ хызметчилери олгъан бир къач исраилли эляк олды. Хитли Урия да эляк олды.

18Сонъ Ёав Давуткъа дженкнинъ кетишаты акъкъында хабер йиберди, 19эльчиге бойле эмир берди ве онъа бойле огретти:

– Сен кирип, падишагъа дженкнинъ кетишаты акъкъында айткъан сонъ, 20падишанынъ пек ачувлангъаныны корерсинъ, о санъа: «Дженклешмек ичюн шеэрнинъ янына не ичюн о къадар якъын кельдинъиз? Диварлардан устюнъизге таш ве окъ атаджакъларыны бильмей эдинъизми? 21+Еруббешет огълу Авимелекни ким ольдюрди? Къадын ольдюрди! О, Тевец шеэринде онынъ устюне дегирмен ташынынъ парчасыны ташлады ве оны ольдюрди! Я не ичюн сиз диваргъа якъынлаштынъыз?» – дегенде, сен онъа: «Сенинъ къулунъ хитли Урия да ольди», – айт.

22Эльчи кетип, Давуткъа кельген сонъ, Ёавнынъ эписи айткъанларыны айтып берди. 23Эльчи Давуткъа:

– О адамлар бизни енъгенде, бизге тарлагъа чыкътылар, лякин сонъ биз оларны шеэр араба къапусына къадар къувдыкъ. 24Шу вакъыт шеэрнинъ окъчулары диварлардан бизни атып башладылар, ве падишанынъ бир къач къулу ольди. Сенинъ къулунъ хитли Урия да ольди, – деди.

25Буны эшиткен Давут эльчиге:

– Ёавгъа бойле айт: «Сен бу шейге пек сыкъылма, чюнки къылыч кимерде бирисине, кимерде башкъасына тиер. Шеэрге къаршы уджюминъни къуветлендир ве оны ёкъ эт». Оны бойле деп юреклендир, – деп джевап берди.

26Уриянынъ апайы Бат-Шева, акъайынынъ олюми акъкъында эшитип, онынъ артындан пек агълады. 27Матем вакъты кечкен сонъ, Давут оны чагъыртып, эвине алды ве озюнинъ апайы япты. Бат-Шева онъа бир огъул тапты. Лякин Давутнынъ шу япкъан иши РАББИнинъ козюнде пек буюк яманлыкъ эди.

12

Рабби Давутнынъ гунасыны ача

12^1+РАББИ Давуткъа Натанны йиберди. Натан онъа келип:

– Бир шеэрде эки адам бар экен, бириси бай, экинджиси фукъаре. 2Байнынъ пек чокъ тувары ве къой-эчкилери бар экен. 3Фукъаренинъ исе къойчыгъындан башкъа бир шейи ёкъ экен. Шу къойчыкъ уфачыкъ экенде, фукъаре оны сатын алып беслеген. Къойчыкъ балаларынен берабер оськен. Фукъаре онъа озь отьмегини ашаткъан, озь савутындан ичирген, багърында юкълаткъан. Фукъареге къызы киби олгъан.

4Бир кунь байгъа бир ёлджу кельген. Бай, ёлджугъа аш пиширмек ичюн, озюнинъ къой-эчкилеринден я да туварларындан бирини алмагъа языкъсынып, фукъаренинъ къойчыгъыны алгъан да, озюне кельген адамгъа пиширип берген, – деди.

5Давут шу байгъа пек ачувланды ве Натангъа:

– РАББИ тёпеде бар! Буны япкъан адам ольмеге ляйыкъ! 6+Къойчыкъ ичюн дёрт къат одемек керек, чюнки о, аджымайып бойле япкъан, – деди.

7+Натан исе Давуткъа:

– Шу адам – сенсинъ, – деди. – РАББИ, Исраильнинъ Алласы бойле дей:

Мен сени ягънен сюртип, Исраильнинъ падишасы эттим. Мен сени Шаулдан къорчаладым. 8Санъа – эфендинънинъ эвини, ятагъынъа – къадынларыны бердим. Исраиль ве Ехуда топракъларыны да бердим. Эгер бу аз олса, даа да чокъ къошар эдим. 9+Сен РАББИнинъ сёзлерини динълемейип, Онынъ козьлери огюнде не ичюн яманлыкъ яптынъ? Сен хитли Урияны къылычнен ольдюрдинъ. Онынъ апайыны озюнъе апай этип алдынъ, озюни исе аммонлыларнынъ къылычынен ольдюрдинъ. 10Энди омюрбилля эвинъде адамлар къылычтан ольдюриледжеклер, чюнки Мени динълемейип, хитли Уриянынъ апайыны озюнъе апай этип алдынъ.

11+РАББИ даа бойле дей:

Мен санъа озь эвинъден белялар тюшюририм, апайларынъны козьлеринъ огюнде алып, санъа якъын олгъан адамгъа берерим. О, апайларынънен купе-куньдюз юкълайджакъ. 12Сен ишинъни гизли яптынъ, Мен исе буны бутюн Исраильнинъ козю огюнде купе-куньдюз япарым.

Давут тёвбе эте

13+– Мен РАББИге къаршы гуна яптым, – деди Натангъа Давут. Натан исе Давуткъа:

– РАББИ гунанъны багъышлады. Сен ольмейджексинъ. 14Лякин озь ишлеринънен РАББИнинъ душманларына Оны масхара этмеге ёл бергенинъ ичюн, догъгъан огълунъ оледжек, – деди.

Давутнынъ огълу оле

15Сонъ Натан эвине кетти. РАББИ Уриянынъ апайы Давуткъа тапкъан баласыны урды, ве бала пек агъыр хасталанды. 16+Давут Аллагъа бала акъкъында дувалар эте, бир шей ашамай, одасына кирип, ерде ятып геджелей эди. 17Онынъ акъсакъаллары оны ерден турсатмакъ ичюн, эвине кирдилер, лякин о истемеди ве оларнен аш ашамады. 18Единджи кунюне бала ольди. Давутнынъ хызметчилери исе онъа бала ольгени акъкъында айтмагъа къоркътылар. Олар: «Бала даа сагъ олгъанда, биз онъа риджа эткенде, о бизни динълемеди, насыл этип биз онъа: “Бала ольди”, – дейик? О, ярамай бир шей япар», – дедилер.

19Давут, хызметчилерининъ яваштан бир шейлер акъкъында лаф эткенлерини эшитип, бала ольгенини анълады ве хызметчилерден:

– Бала ольдими? – деп сорады. Олар:

– Ольди, – дедилер. 20О заман Давут ерден турды, ювунды, ягънен сюртюнди, урбаларыны денъиштирди, ве РАББИнинъ Эвине кетип, дувалар окъуды. Эвге къайтып, аш талап этти ве ашады.

21Хызметчилери онъа:

– Бу сенинъ япкъанынъ не демек? Бала даа сагъ олгъанда, сен ашамай-ичмейип агъладынъ. Бала ольген сонъ исе, турып ашадынъ? – дедилер.

22+Давут оларгъа:

– Бала даа сагъ олгъанда, мен, ким бильсин, бельки, РАББИ манъа мерамет эйлер ве бала сагъ къалыр, деп, ашамай агъладым. 23Шимди исе о ольди. Ашамамагъа не керек? Мен оны къайтарып олурыммы? Мен онъа кетеджегим, о исе манъа къайтып кельмез, – деди.

Сулейманнынъ догъмасы

24+Давут апайы Бат-Шеваны тынчландырды, онъа кирип, онен ятты. Бат-Шева огълан догъды ве адыны Сулейман къойды. РАББИ оны пек севди, 25Натан пейгъамберни йиберди, ве Натан адыны Едидьях[*] къойды, чюнки РАББИ оны севди.

Давут Рабба шеэрини запт эте

26+Ёав аммонлыларнынъ Рабба шеэрине къаршы дженк этти ве падишанынъ шу баш шеэрини мына-мына запт этеджек эди. 27Ёав Давуткъа хабер йиберди:

– Мен Раббагъа уджюм эттим ве сувларыны къолума алдым. 28Энди къалгъан халкъны топла да, шеэрнинъ янына кель ве оны запт эт. Мен шеэрни алсам, шеэр адыны меним адымнен адландыраджакълар, – деди.

29Давут бутюн халкъны топлап, Раббагъа кетти, онъа къаршы дженк этти ве оны запт этти. 30Давут аммонлыларнынъ падишасынынъ башындан таджыны алды – онынъ агъырлыгъы 30 килогъа[*] якъын эди, къыйметли ташлары да бар эди, – ве озюнинъ башына кийди. Шеэрден башкъа чокътан-чокъ мал-мульк алды. 31Шеэрдеки халкъны чыкъарып, оларны пычкъыларнен, кескин демир алетлернен ве демир балталарнен чалыштырды ве собаларда тола якътырды. Эписи аммонлыларнынъ шеэрлеринен бойле япты. Бундан сонъра Давут ве бутюн халкъ Ерусалимге къайттылар.

13

Амнон ве Тамар

13^1Бу вакъиалардан сонъ Давутнынъ огълу Амнон Тамаргъа севда олды. Тамар – Давутнынъ огълу Авишаломнынъ дюльбер бир къызкъардашы эди. 2Амнон, къызкъардашы Тамаргъа севда олгъаны ичюн, ойле къыйнала эди ки, тап хаста олды. Тамар къыз эди, ве Амнон: «Онъа якъынлашып оламам», – деп тюшюне эди. 3+Лякин Амноннынъ бир досту бар эди, ады Ёнадав. О, Давутнынъ агъасы Шиманынъ огълу эди. Ёнадав пек айнеджи бир адам эди. 4Ёнадав Амнонгъа:

– Эй, падиша огълу, кунь-куньден не о къадар башынъны асып юресинъ? Сырынъны манъа ачмазсынъмы? – деди. Амнон онъа:

– Къардашым Авишаломнынъ къызкъардашы Тамаргъа севда олдым, – деди. 5Ёнадав онъа:

– Тёшегинъе ятып, хасталангъан киби ол. Бабанъ сени корьмеге кельгенде, онъа: «Къызкъардашым Тамар келип, меним огюмде аш пиширип, манъа аш ашатсын. Мен оны корип, онынъ къолундан ашайым», – айт, – деди.

6Амнон тёшекке кирип, хасталангъан киби олды. Падиша оны ёкъламагъа кельди, ве Амнон падишагъа:

– Къызкъардашым Тамар келип, манъа бир-эки пите пиширсин, мен онынъ къолундан ашарым, – деди. 7Сонъ Давут Тамарнынъ эвине: «Агъанъ Амноннынъ эвине бар да, онъа аш пишир», – деп бойле эмир этти.

8Тамар, агъасы Амноннынъ эвине кельгенде, о, ятмакъта эди. Тамар, ун алып, хамыр басты, онынъ козю огюнде пите азырлап пиширди. 9Таваны алып, отьмекни тавадан онынъ огюне къойды. Лякин Амнон ашамагъа истемеди ве:

– Эр кес мындан чыкъып кетсин, – деди. Эписи адамлар чыкътылар. 10Амнон Тамаргъа:

– Ашны ичери одагъа кетир, мен сенинъ къолунъдан ашарым, – деди.

Тамар, пиширген пителерни алып, агъасы Амнонгъа ичери одагъа кетирди. 11Онынъ огюне, ашасын деп, къойгъанда, Амнон, Тамарнынъ элинден тутып:

– Къызкъардашым, кель, меннен ят, – деди. 12+Лякин о:

– Ёкъ-ёкъ, агъам, намусыма токъунма! Исраильде ойле шей япылмаз! Бойле яманлыкъ япма! 13Мен бойле айыпнен къайда барайым? Сен де Исраильнинъ яман ахмакъларындан бири олурсынъ. Падишанен лаф эт, о эльбетте мени санъа апай оларакъ берер, – деди.

14Лякин Амнон онынъ сёзлерини динълемеге истемеди, ондан кучьлю олып, оны зорлады ве онен ятты. 15Бундан сонъра Амноннынъ оны кореджек козю олмады, о, ойле нефретленди ки, нефрети онынъ Тамаргъа беслеген севгисинден даа да зияде олды. Онъа:

– Тур, кет, – деди. 16Тамар:

– Ёкъ! Мени къувма. Бу – манъа япкъан ярамайлыгъынъдан даа да буюк ярамайлыкъ оладжакъ, – деди. Лякин Амнон оны динълемеге биле истемеди. 17Хызметчи йигитни чагъырып:

– Буны мындан тышарыгъа къувала да, артындан къапуны къапат, – деп буюрды.

18Хызметчи, Тамарны тышарыгъа чыкъарып, артындан къапуны къапатты. Тамарнынъ устюнде узун ренкли урбасы бар эди. Бойле урбаларны падишанынъ акъай корьмеген къызлары кие эдилер. 19Тамар башына куль сепип, устюндеки ренкли урбаларыны йыртып, къолларыны башына къойып, агълай-агълай кетти.

20Агъасы Авишалом онъа:

– Санъа буны сеннен берабер олгъан агъанъ Амнон яптымы? Шимди, къызкъардашым, индеме. О – сенинъ агъанъдыр. Шу шей ичюн юрегинъни къырма, – деди.

Сонъ Тамар агъасы Авишаломнынъ эвинде янъгъыз, кимсенинъ козюне корюнмейип яшады.

21Давут падиша, бутюн бу шейлер акъкъында эшитип, гъает ачувланды.

22Авишалом Амнонгъа не яхшы, не яман бир шей айтмады, лякин къызкъардашы Тамарнынъ намусына токъунгъаны ичюн, Амнонны кореджек козю олмады.

Авишалом Амнондан ахтыманыны ала

23Эки йыл кечкенинден сонъра, Эфраим топрагъы якъынындаки Баал-Хацорда Авишаломнынъ къойларыны къыркътылар. Авишалом падишанынъ эписи огъулларыны озюнен берабер кетмеге чагъыртты. 24Авишалом падишагъа келип:

– Мына шимди мен, сенинъ къулунъ, къойларымны къыркъаджагъым. Сен, падишам, ве хызметчилеринъ меннен кетейик, – деди.

25Лякин падиша Авишаломгъа:

– Ёкъ, огълум, агъырлыгъымыз санъа тюшмесин деп, эпимиз бармайджакъмыз, – деди. Авишалом пек яман ялварды, амма падиша бармагъа истемеди ве огълуна огъурлы ёл тиледи. 26Сонъ Авишалом:

– Ич олмагъанда, къардашым Амнон бизнен барсын, – деди. Падиша:

– Онъа сеннен кетмеге кереги ёкъ, – деди.

27Лякин Авишалом ялвара-ялвара, ахыры падишанынъ разылыгъыны алды, ве падиша Амнонны ве эписи башкъа огъулларыны йиберди.

28Авишалом йигитлерине:

– Бакъынъыз, Амнон шарап ичип, тавланып башлагъанда, мен сизге: «Амнонны ольдюринъиз», – деп буюрарым. О вакъыт къоркъмайып, оны ольдюринъиз. Бу – меним сизге эмирим. Джесюр ве джесаретли олунъыз, – деп буюрды.

29Авишаломнынъ йигитлери, о, насыл эмир эткен олса, Амнонгъа ойле де яптылар. О вакъыт падишанынъ эписи огъуллары къатырларына отурып къачтылар. 30Олар даа ёлда олгъанда, Давуткъа: «Авишалом падишанынъ эписи огъулларыны бир къалдырмай ольдюрди», – деген хабер келип етти. 31+Падиша, урбаларыны йыртып, ерге йыкъылды. Онъа хызмет эткен эписи хызметчилер де озь урбаларыны йырттылар. 32+Лякин Давут агъасы Шиманынъ огълу Ёнадав:

– Эфендим! Огъулларынънынъ эписини ольдюрдилер, деп беллеме. Тек бир Амнон ольди, чюнки Амнон къызкъардашынынъ намусына токъунгъанындан берли Авишаломнынъ оны ольдюрмеге ниети бар эди, – деди. 33– Падиша-эфендим! «Эписи огъулларым ольди», – деп, къасеветленме. Тек бир Амнон ольди, – деди.

34Авишалом исе къачып кетти.

Къаравуллагъан адам бакъып, дагъ янындаки Хонораим ёлундан чокъ адам келеяткъаныны корьди. 35Ёнадав падишагъа:

– Мен, къулунъ, айткъаным киби олды, ана, сенинъ огъулларынъ келеята, – деди.

36О буны даа айтып битирмеди, падиша огъуллары кельди. Яйгъара къопарып агълаштылар. Падиша озю де, хызметчилери де пек агъладылар.

37+Авишалом Гешур топрагъынынъ падишасы Аммихуд огълу Талмайгъа къачып кетти. Давут исе чокъ вакъыт огълу Амнон акъкъында агълады.

38Авишалом, Гешургъа къачып, анда учь йыл девамында булунды.

39Давут падишанынъ Авишаломнынъ пешинден къуваламагъа истеги ёкъ олды, чюнки Амноннынъ олюминден сонъра теселли тапты.

14

Авишалом къайтып келе

14^1Бир кунь Церуя огълу Ёав падишанынъ юреги Авишаломгъа яткъаныны корьди. 2+Текъоагъа бир адам ёллап, андан бир акъыллы къадынны кетиртти ве онъа:

– Агълагъан киби ол, матем урбаларны кий ве олюге куньлер девамында агълап юрген киби ол. 3Падишагъа бар да, онъа бойле-бойле айт, – деп, айтаджакъ шейлерни огретти.

4+Текъоалы къадын, падишагъа кирип, бетинен ерге йыкъылып селямлашты ве:

– Падишам, ярдым эт! – деди. 5Падиша онъа:

– Санъа не керек? – деп сорады. О:

– Мен тул къадыным, акъайым ольди. 6Меним, къулунънынъ эки огълум бар эди. Олар тарлада къавгъа эттилер, оларны айырмагъа исе кимсе ёкъ эди. Бириси экинджисини урып ольдюрди. 7Шимди бутюн сой-сопларым манъа къаршы чыкътылар ве: «Агъасыны ольдюрген адамны бизге бер. Биз оны агъасынынъ джаны ичюн ольдюреджекмиз ве бойлеликнен онъа мирасчы олмагъа ёл бермейджекмиз», – дедилер. Бойле этип, меним сонъ чырагъымны сёндюреджек олалар, ер юзюнде акъайымнынъ адыны ве эвлядыны ёкъ этеджек олалар, – деди.

8Падиша къадынгъа:

– Эвинъе раат-раат къайт, мен сенинъ акъкъынъда эмир берерим, – деди. 9+Лякин текъоалы къадын падишагъа:

– Падиша-эфендим, бу къабаат меним устюмде ве бабамнынъ эви устюнде олсун. Падиша ве онынъ тахты исе къабаатсыз олсун, – деди. 10Падиша:

– Ким санъа къаршы чыкъса, оны манъа кетир, ве о, санъа башкъа тиймез, – деди. 11+Къадын:

– Падишам, Алланъ олгъан РАББИнинъ Адынен ант эт, къан ичюн къан аладжакъ адамлар чокълашмасын ве огълумны ёкъ этмесинлер, – деди. Падиша:

– РАББИнен ант этем! Огълунънынъ башындан бир сач биле тюшмез, – деди. 12Къадын:

– Падиша-эфендиме даа бир сёз сёйлемеге рухсет бер, – деди. Падиша:

– Айт, – деди. 13Къадын:

– Не ичюн сен Алланынъ халкъына къаршы бойле шейлер япасынъ? – деди. – Сен, бу сёзлерни айтып, озюнъ-озюнъни къабаатладынъ, чюнки озюнъ къувалагъан адамны кери къайтармайсынъ. 14+Биз оледжекмиз ве ерге тёкюльген сув киби оладжакъмыз – сувны янъыдан джыймакъ мумкюн дегиль. Лякин Алла джанымызнынъ гъайып олмасыны истемей ве сюргюнликте олгъан адамны биле Озюнден узакълаштырмагъа истемей. 15Шимди мен падишагъа, эфендиме бу сёзлерни айтмакъ ичюн кельдим. Халкъ мени къоркъузды, шунынъ ичюн къулунъ озю-озюне: «Падишанен лакъырды этейим, бельки къулунынъ тилегини ерине кетирир», – дедим. 16«Падиша къулуны динълеп, оны ве огълуны Алланынъ халкъы сырасындан ёкъ этмеге истегенлер къолундан къуртарыр», – дедим.

17+Падиша-эфендимнинъ сёзю мени тынчландырсын. Падиша-эфендим – Алланынъ мелеги кибидир, эм яхшы, эм ярамай шейлерни динълер. РАББИ, сенинъ Алланъ сеннен берабер олсун, – деди.

18Падиша джевап берип, къадынгъа:

– Мен сенден сорайджакъ шейни гизлеме, – деди.

Къадын:

– Падиша-эфендим, айт, – деди. 19Падиша:

– Бу иште санъа Ёав ярдым этмедими? – деди. Къадын джевап берип:

– Яшасын падиша-эфендим! Сенинъ айткъан сёзлеринъден не сагъгъа, не де солгъа бурулмакъ мумкюн дегиль. Догъру таптынъ, къулунъ Ёав манъа эмир берип, бу сёзлерни огретти. 20+Къулунъ Ёав шимдики вазиетни денъиштирмек ичюн буны япты. Амма эфендим Алланынъ мелеги киби акъыллыдыр ве ер юзюндеки эр шейни биле, – деди.

21Сонъ падиша Ёавгъа:

– Айды, сенинъ дегенинъ олсун. Энди бар, Авишаломны къайтар, – деди.

22Ёав бетинен ерге йыкъылды ве падишагъа хайыр тилеп:

– Эй, падиша-эфендим, энди къулунъдан мемнюн олгъанынъны билем, чюнки сен меним сёзлеримни динълеп, онъа коре яптынъ, – деди.

23+Сонъ Ёав Гешур топрагъына кетип, андан Авишаломны Ерусалимге кетирди. 24Падиша:

– О, эвине къайтып кельсин, амма меним огюме кельмесин, – деди. Авишалом эвине къайтып кельди, лякин падишаны корьмеди.

Авишалом Давутнен акълаша

25Исраильде Авишалом киби дюльбер ве макъталгъан акъай ёкъ эди. Баштан-аякъ онынъ бир къусуры ёкъ эди. 26О, сачларыны, агъыр олгъанлары ичюн, эр йыл къыркъа эди. Оларны къыркъкъанда, сачларынынъ агъырлыгъы падишанынъ ольчюсине коре эки кило[*] ола эди.

27+Авишаломнынъ учь огълу ве бир къызы догъды. Къызынынъ ады Тамар эди. О, дюльбер эди.

28Авишалом, падишаны корьмейип, Ерусалимде эки йыл девамында къалгъан сонъ, 29Ёавны падишагъа йибермек ичюн чагъыртты, лякин Ёав онъа кельмеге истемеди. Экинджи кере чагъыртты, лякин о кене кельмеге истемеди. 30Сонъ Авишалом озюнинъ хызметчилерине:

– Меним тарлам янындаки Ёавнынъ тарла парчасыны коресизми? Анда онынъ арпасы осе. Барынъыз да, оны якъынъыз, – деди. Шу вакъыт хызметчилери о тарланы якътылар.

31Ёав тез-тез Авишаломнынъ эвине кельди ве:

– Хызметчилеринъ меним тарламны не ичюн якътылар? – деп сорады.

32+Авишалом Ёавгъа:

– Мына, мен сени чагъырттым, сени падишагъа ёлламагъа истедим. Сен падишагъа меним адымдан: «Мен Гешур топрагъындан не ичюн къайтып кельдим? Яхшысы анда къала бергейдим», – айткъанынъны истедим. Мен шимди падишаны корьмеге истейим. Эгер къабаатым олса, о мени ольдюрсин, – деди.

33Ёав падишагъа кетти ве онъа буны айтып берди. Падиша Авишаломны озюне чагъыртты. Авишалом келип, падишанынъ огюнде бетинен ерге йыкъылып, онъа урьмет косьтерди. Падиша Авишаломны опьти.

15

Авишалом Давуткъа къаршы чыкъа

15^1+Бундан сонъ Авишалом озюне бир араба, атлар ве огюнде чападжакъ элли къаравул азырлады.

2+Авишалом саба эрте турып, шеэр къапусына кеткен ёлнынъ янында тура эди. Бир кимсе озюнинъ давасынен падишанынъ судуна кетеяткъанда, Авишалом оны янына чагъырып: «Сен къайсы шеэрден келесинъ?» – деп сорай эди. О адам: «Мен, сенинъ къулунъ, Исраильнинъ бойле-бойле къабилесинден», – десе, 3Авишалом онъа: «Сенинъ ишинъ догъру, акълыдыр, лякин падишада сени динълейджек кимсе ёкъ», – дей эди. 4+Авишалом даа: «Эгер бу мемлекетте къады этип мени къойсалар, манъа давасы ве къавгъасы олгъан эр ким келир эди, мен оны догъру суд этер эдим», – дей эди.

5Бирде-бири бель букип, селямлашмакъ ичюн янына кельсе, Авишалом, къолуны узатып, оны къучакълай ве опе эди. 6Падишанынъ судуна кельген эр бир исраиллинен бойле япа эди ве бойлеликнен исраиллилернинъ итибарыны къазана эди. 7Давут падишалыгъы къыркъ йыл девам эткен сонъ, Авишалом падишагъа:

– Мен барып, РАББИге берген адагъымны Хевронда беджерейим, – деди. 8+– Мен Арамда, Гешур топрагъында яшагъанда, бойле адакъ бердим: эгер РАББИ мени Ерусалимге къайтарса, мен РАББИге хызмет этеджегим, – дедим.

9Падиша:

– Аман-эсен бар, – деди, ве Авишалом Хевронгъа кетти.

10Авишалом, бутюн Исраиль къабилелерине гизли хаберджилерни ёллап:

– Бору сеслерини эшиткенде: «Авишалом Хевронда падиша олды», – денъиз, – деди.

11Авишаломнен берабер Ерусалимден 200 адам давет этилип кеткен эди, оларнынъ саф юреклиги ичюн бир шейден хаберлери ёкъ эди. 12+Къурбан чалгъан вакъытта Авишалом Давутнынъ насиатчысы олгъан гилолы Ахитофелни Гило шеэринден чагъыртты. Олар буюк бир анълашма яптылар, ве халкъ Авишаломнынъ янына топлашып чокълашмагъа башлады.

Давут къачып кете

13+Бир хаберджи келип, Давуткъа:

– Исраиллилер Авишалом тарафына кечип башлады, – деди.

14+Давут Ерусалимде онынъ янында олгъан хызметчилерине:

– Айды, тез-тез къачайыкъ. Авишаломдан къуртарылып оламамыз. О, бизге уджюм этип, чокътан-чокъ зарар кетиреджек, бизни де ольдюреджек, шеэрни де къылычтан кечиреджек, – деди.

15Хызметчилер падишагъа:

– Биз – къулунъмыз. Сен, падиша, не десенъ, шуны беджерирмиз, – дедилер.

16+Сонъ падиша ве бутюн эвиндекилери онынъ артындан джаяв кеттилер. Эвни бакъмакъ ичюн, падиша он дане джариесини къалдырды. 17Падиша ве халкъы джаяв кетип, шеэрнинъ энъ сонъки эвининъ янында токътадылар. 18+Бутюн хызметчилери янында кете эдилер. Керетлилер, пелетлилер ве Гъат шеэринден джаяв кельген 600 гъатлы падишанынъ огюнде кете эдилер.

19Падиша гъатлы Иттайгъа:

– Сен не ичюн бизнен берабер кетесинъ? Къайт, Авишалом падишанен берабер къал. Сен исраилли дегильсинъ, мында башкъа ерлерден сюргюн этильгенсинъ. 20Даа тюневин кельдинъ, мен бугунь сени бизнен кетмеге зорлайыммы? Мен кетеджек еримни озюм де бильмейим. Къайт, адамларынъны да озюнънен берабер ал. Алланынъ мерамети ве садыкълыгъы сеннен олсун!

21+Иттай падишагъа бойле джевап берди:

– РАББИнинъ огюнде ве сенинъ, падиша-эфендим, огюнъде ант этем: сен къайда барсанъ, мен де анда оладжагъым. Ольсем де, тири къалсам да, манъа эписи бир.

22Давут Иттайгъа:

– Айды, меннен кет, – деди. Сонъ гъатлы Иттай, онынъ адамлары ве бала-чагъалары падишанен кеттилер.

23+Бутюн ерли халкъ окюр-окюр агълагъанда, падиша бутюн халкънен берабер Кидрон вадийини кече эди. Сонъ бутюн халкъ сахрагъа догъру ёл алды.

24+Анда руханий Цадокъ ве Левий къабилесинден адамлар да бар эдилер. Олар Алланынъ Васиет Сандыгъыны алып кеттилер. Алланынъ Сандыгъыны ерге къойып, руханий Авиатар, бутюн халкъ шеэрден чыкъмагъандже, бир тёпеде турды.

25Падиша Цадокъкъа:

– Алланынъ Сандыгъыны шеэрге къайтар. Эгер мен РАББИнинъ козюнде мерамет къазансам, О мени кери къайтарыр, оны ве мескенини корьмеге имкян берер. 26+Эгер де О: «Ёкъ, сенден разы дегилим», – десе, мына мен мындам. О, Озюнинъ истегенини япсын, – деди.

27+Падиша руханий Цадокъкъа:

– Козь-къулакъ ол! Эсен-аман шеэрге къайт. Огълунъ Ахимаац ве Авиатар огълу Ехонатан – сиз бу эки огълунъызнен берабер къайтынъыз. 28Мен сахрадаки вадийде сизден хабер кельгендже беклерим, – деди.

29Цадокъ ве Авиатар Алланынъ Сандыгъыны Ерусалимге къайтардылар ве анда къалдылар.

30+Давут исе агълай-агълай Зейтюн дагъына чыкъты. Онынъ башы къапалы эди, озю ялынаякъ кете эди. Онен берабер олгъан адамлар да башларыны къапатып агълай-агълай кете эдилер.

31+Давуткъа:

– Ахитофел Авишаломнен берабер санъа къаршы анълашма япты, – дедилер. Давут:

– РАББИ! Ахитофелнинъ огреткен шейни ахмакълыкъкъа чевир! – деди.

32+Давут Аллагъа ибадет эткен тёпеге чыкъкъанда, онъа аркълы Хушай расткельди. Устюндеки урбасы йыртыкъ, башы устюнде топракъ эди. 33+Давут онъа:

– Эгер сен меннен берабер кетсенъ, манъа къыйын оладжакъ. 34+Лякин шеэрге къайтып, Авишаломгъа: «Падишам, мен сенинъ къулум, бугуньге къадар бабанънынъ къулу эдим. Шимди исе сенинъ къулунъ оладжагъым», – деп, меним хатирим ичюн Ахитофелнинъ насиатыны боз. 35Анда Цадокъ ве Авиатар руханийлер бар. Оларгъа падишанынъ эвинде эр бир эшиткен шейни айтып бер. 36+Оларнен берабер эки огъуллары да бар: Цадокънынъ огълу Ахимаац ве Авиатарнынъ огълу Ехонатан. Олардан эшиткен эр бир хаберни манъа ёлла, – деди.

37+Бойле этип, Давутнынъ досту Хушай шеэрге кельди. Авишалом исе тамам шу вакъыт Ерусалимге кирмекте эди.

16

Давут ве Цива

16^1+Давут дагъдан бираз энгенде, онынъ къаршысына Мефивошетнинъ хызметчиси Цива расткеле. О, эки эшекнинъ аркъасына 200 отьмек, 100 дане юзюм багъы, 100 дане емиш багъы ве бир шарапкъа толу мешин торба юклеп келе эди. 2+Падиша Цивадан:

– Буларны не ичюн кетирдинъ? – деп сорады. Цива падишагъа:

– Эшеклер – падишанынъ эвиндекилерине минмек ичюн, отьмек ве емишлер – йигитлерге ашамагъа, шарап – сахрада ёрулгъанларгъа ичмек ичюн, – деди. 3+Падиша:

– Эфендинънинъ огълу къайда? – деп сорады. Цива падишагъа джевап берип:

– Ерусалимде къалды. О: «Энди исраиллилер къартбабамнынъ падишалыгъыны манъа къайтарып берер», – дей, – деди. 4Падиша Цивагъа:

– Мен шимди санъа Мефивошетнинъ бутюн мал-мулькюни берейим, – деди. Цива, бель букип:

– Эфендим падишанынъ огюнде мерамет къазанайым! – деди.

Давут ве Шимий

5Давут падиша Бахуримге келип еткенде, андан Шаулнынъ союндан олгъан бир адам чыкъты, онынъ ады Шимий, Геранынъ огълу. О сёгюне-сёгюне чыкъты. 6Давут падишагъа ве онынъ къулларына таш атып башлады. Падишанынъ джесюр аскерлери онынъ сагъ ве сол тарафында эдилер. 7Шимий, лянетлер ягъдырып:

– Кет, ёкъ ол, къатиль ве бир шейге ярамагъан адам! 8Сен Шаулнынъ ерине падиша олдынъ. Шимди онынъ догъмушларынынъ къаныны тёккенинъ ичюн, РАББИ сенден акъкъынъны алды ве сенинъ падишалыгъынъны огълунъ Авишаломнынъ къолуна берди. Сен къан тёккен къатиль олгъанынъ ичюн, мына шимди белягъа огърадынъ! – деди.

9+Церуя огълу Авишай падишагъа:

– Бу еберген копек эфендим падишаны не ичюн сёге? Барып, онынъ башыны кесип алайым, – деди. 10+Падиша исе:

– Церуя огъуллары, меним де, сизинъ де ишимиз олмасын. О сёгюне берсин. Онъа мени лянетлемеге РАББИ буюрды. Онъа: «Буны не ичюн япасынъ?» – демеге кимнинъ акъкъы бар? – деди.

11Давут Авишайгъа ве хызметчилерине даа бойле деди:

– Эгер менден догъгъан догъмуш огълум мени ольдюрмеге истесе, биньяминли адамдан не къыдырасынъ? Оны озь башына къалдырынъыз, сёгюне берсин. Буны онъа РАББИ эмир этти. 12Бельки РАББИ ашалангъанымны корип, шимди сёгюшлер ашагъаным ичюн манъа мерамет эйлер.

13Давут ве адамлары ёлларыны девам эттилер, Шимий исе дагънынъ кенарындан, оларнынъ къаршысында кетип сёгюне, Давуткъа таш ве топракъ ата эди.

14Падиша ве онен бирликте баргъан халкъ кеткен ерге кельгенде, эписи пек ёрулгъан эдилер, шунынъ ичюн раатланмагъа къарар алдылар.

Авишалом Ерусалимге келе

15Авишалом ве исраиллилер Ерусалимге кельдилер. Ахитофел де оларнен берабер эди.

16+Давутнынъ досту аркълы Хушай, Авишаломгъа келип:

– Яшасын падиша! Яшасын падиша! – деди. 17Авишалом Хушайгъа:

– Достунъа садыкълыгъынъ бойле экен! Не ичюн онен кетмединъ? – деди. 18Хушай Авишаломгъа:

– Ёкъ! РАББИ кимни сечип алгъан олса, бутюн халкъ, бутюн Исраиль кимни сечип алгъан олса, мен шу адамнен къаладжагъым. 19Бундан да башкъа, мен энди кимге хызмет этеджегим? Онынъ огълуна дегильми? Сенинъ бабанъа насыл хызмет эткен олсам, санъа да ойле хызмет этеджегим! – деди.

20Авишалом Ахитофелге:

– Энди не япайыкъ? Сен не тюшюнесинъ? Манъа бир акъыл огрет! – деди. 21+Ахитофел Авишаломгъа:

– Бабанънынъ эвини бакъмагъа къалдырылгъан онынъ джариелеринен ят. О вакъыт эписи исраиллилер бабанънынъ сени кореджек козю ёкъ олгъаны акъкъында хаберни алыр, достларынъ да рухтан котерилирлер, – деди.

22+Сонъ эвнинъ тёпесинде Авишалом ичюн бир чадыр къурдылар, ве Авишалом бутюн Исраильнинъ козю огюнде бабасынынъ джариелерине кирди.

23Ахитофел берген насиатлар о вакъытларда РАББИ берген насиат киби деп сайыла эди. Ахитофелнинъ Давуткъа да, Авишаломгъа да берген эр бир насиаты бойле эди.

17

Ахитофел ве Хушай Авишаломгъа меслеат берелер

17^1Ахитофел Авишаломгъа даа:

– 12 000 адам сайлап алайым да, бу гедже Давутнынъ пешинден къувалайым. 2О, болдурып кучьсюз къалгъан вакъытта оны къоркъузайым. Онен берабер олгъан адамлар къачарлар да, олар къачкъан сонъ, мен ялынъыз къалгъан падишаны ольдюририм. 3Бир вакъыт олар эписи сен ольдюрмеге истеген инсангъа къайтып кельдилер. Шимди де тыпкъы ойле оладжакъ: мен оларнынъ эписини санъа къайтарып берерим, ве бутюн халкъ сагъ-селямет къалыр, – деди.

4Авишалом ве эписи Исраиль акъсакъаллары бу сёзлерни пек бегендилер. 5+Авишалом:

– Аркълы Хушайны чагъырынъыз, не айтаджагъыны динълейик, – деди.

6Хушай Авишаломгъа кельди, Авишалом:

– Ахитофел мына нелер айта, онынъ айткъаныны япайыкъмы? Эгер ёкъ десенъ, не япмакъ кереклигини озюнъ огрет, – деди. 7Хушай Авишаломгъа:

– Ахитофелнинъ бу сефер берген насиаты яхшы дегиль, – деди ве 8+сёзлерини девам этип:

– Сен бабанъны ве аскерлерини билесинъ. Олар джесюр адамлар, чёльде баласындан марум олгъан аюв киби ачувландылар. Бабанъ – теджрибели аскер, гедже халкъынен берабер геджелемез. 9Шимди я бир къобада, я да башкъа бир ерде гизлене. Эгер биринджи уджюмде аскерлеринънинъ базылары ольдюрильсе, башкъалары шашмалап: «Давут Авишаломгъа къошулгъанларнынъ эписини къыра», – деп къычырышаджакълар. 10О заман юреги арслан юреги киби джесюр олгъанлар да рухтан тюшерлер. Бабанънынъ джесюрлиги ве аскерлерининъ джесаретлиги акъкъында бутюн Исраиль биле.

11+Шунынъ ичюн меним насиатым бойле: Дандан Беэр-Шевагъа къадар бутюн Исраиль топлашсын, адамлар денъиздеки къум киби чокъ олсун, сен де оларнынъ ортасында дженкке кет. 12Биз Давуткъа къаршы чыкъармыз. О, къайда олмаса да, онъа чыкъ тюшкени киби уджюм этермиз. Онынъ янында олгъан адамлардан бириси сагъ къалмаз. 13Эгер о, бирде-бир шеэрге кирсе, бутюн Исраиль шу шеэрге аркъанлар кетирир, ве биз шеэрни вадийге сюйреклермиз, шеэрде таш устюнде таш биле къалдырмамыз, – деди.

14+Авишалом ве бутюн Исраиль:

– Аркълы Хушайнынъ насиаты Ахитофел берген насиатындан яхшы, – дедилер.

Мына бойле этип, РАББИ, Авишаломгъа беля кетирмек ичюн, Ахитофелнинъ яхшы насиатыны бозмагъа ниет этти.

Хушайнынъ меслеаты Давут эвини сакълап къала

15Хушай руханий Цадокъкъа ве Авиатаргъа:

– Ахитофел Авишаломгъа ве Исраиль акъсакъалларына бойле-бойле насиат берди, мен исе бойле-бойле насиат бердим. 16Энди Давуткъа аджеле хабер йиберинъиз, онъа: «Бу гедже сахра вадийинде къалма. Сен, падиша, ве адамларынъ сагъ-селямет къалмасы ичюн, андан тез-тез кет», – денъиз, – деди.

17+Ехонатан ве Ахимаац Эн-Рогель янында эдилер, чюнки озьлерине шеэрде корюнмеге чарелери ёкъ эди. Бир хызметчи къыз оларгъа келип, эр шейни айтып бере эди. Олар исе Давут падишагъа хабер эте эдилер. 18Амма бир йигит оларны корип, Авишаломгъа айтты. Олар аджеле къачып кетип, Бахурим шеэрине, бир адамнынъ эвине кельдилер. Онынъ азбарында къуюсы бар эди, ве олар бу къуюгъа тюштилер. 19+Адамнынъ апайы, къуюнынъ агъзыны орьтюнен къапатып, устюне курьпе септи. Бойлеликнен, бир шей корюнмей къалды.

20Авишаломнынъ къуллары къадыннынъ эвине келип:

– Ахимаац ве Ехонатан къайда? – деп сорадылар.

Къадын оларгъа:

– Олар озенни кечип кеттилер, – деди.

Олар къыдыра-къыдыра, бир шей тапмайып, Ерусалимге къайттылар. 21Олар кеткен сонъ, Ахимаац ве Ехонатан къуюдан чыкъты ве, Давут падишагъа келип:

– Турунъыз, тез-тез сувдан кечинъиз. Ахитофел бойле-бойле деди, – деп хабер эттилер.

22Давут ве онен олгъан адамлар Иордан озенини тез-тез кечтилер. Сабагъадже Иордан озенини кечмеген бир адам биле къалмады.

23+Ахитофел, насиаты беджерильмегенини корип, эшегини екти, азырланып ёлгъа чыкъты, шеэрине, эвине кельди, къорантасына сонъки эмирлерини берди, сонъ озь-озюни асып ольдюрди. Оны бабасынынъ къабринде дефн эттилер.

24+Давут Маханаим шеэрине кельди. Авишалом ве исраиллилернинъ эписи исе Иорданны кечтилер. 25+Авишалом Ёавнынъ ерине орду башлыгъы оларакъ Амасаны къойды. Амаса – Йитра адлы йизреэлли бир адамнынъ огълу эди. Онынъ анасы – Авигаил, Нахашнынъ къызы ве Церуянынъ къызкъардашы эди. Церуя – Ёавнынъ анасы эди.

26Авишалом исраиллилернинъ ордусынен Гилад топрагъында ерлешти.

27+Давут Маханаим шеэрине кельгенде, аммонлы Рабба шеэринден олгъан Нахашнынъ огълу Шовий, Ло-Девар шеэринден Аммиэл огълу Макир ве Рогелим шеэринден олгъан гиладлы Барзиллай 28тёшеклер, легенлер ве чамурдан япылгъан савутлар, богъдай, арпа, ун, къавурылгъан богъдай данелерини, бакъла, берджимек, 29+бал, сюзюльген иримчик, сыгъыр сютюнден ясалгъан пенир ве къой-эчки кетирип:

– Халкъ ач, ёрулгъан, сахрада сувсузлыкъкъа чыдагъан, – деп, Давут ве адамларына аш бердилер.

18

Авишаломнынъ олюми

18^1Давут озь адамларыны бакъып чыкъып, оларгъа бинъбашы ве юзбашыны къойды. 2+Ордунынъ учьте бир къысмына Ёавны башлыкъ этип къойды, даа учьте бир къысмына Ёавнынъ къардашы, Церуянынъ огълу Авишайны башлыкъ этип къойды ве даа учьте бир къысмына гъатлы Иттайны башлыкъ этип къойды. Падиша адамларына:

– Мен озюм сизлернен берабер кетеджегим, – деди. 3Лякин адамлар:

– Барма. Эгер биз къачып башласакъ, бунъа кимсе эмиет бермез. Ярымыз ольдюрильгенде биле, кене эмиет бермезлер. Сен бир озюнъ исе он бинъ адам кибисинъ. Сен шеэрде къалып, бизге ярдым этсенъ, даа яхшы олур, – дедилер. 4Падиша оларгъа:

– Сизге не яхшы олып корюнсе, шуны япарым, – деди ве араба къапу огюнде турды, халкъ исе юзер-юзер, бинъер-бинъер чыкъты. 5Падиша Ёав, Авишай ве Иттайгъа бойле эмир берди:

– Меним хатирим ичюн яш йигит Авишаломгъа зарар кетирменъиз.

Падишанынъ Авишалом акъкъында орду башлыкъларына берген эмирини эписи адамлар эшитти.

6Аскерлер исраиллилерге къаршы тарлагъа чыкътылар ве Эфраим дагъында дженклештилер. 7Давутнынъ аскерлери исраиллилерни енъди. О куню буюк дженк олып кечти – 20 000 адам ольдюрильди. 8+Дженк бутюн ерлерге джайрады, о куню дагъда гъайып олгъанлар къылычтан эляк олгъанлардан зияде олды.

9Авишалом Давутнынъ аскерлеринен расткельди. О, къатыр устюнде эди. Къатыр буюк эмен терегининъ тюбюне къачкъанда, Авишаломнынъ сачлары терекнинъ пытакъларына илишти, ве о, ернен кок арасында асылып къалды. Тюбюндеки къатыр исе къачып кетти. 10Адамларнынъ бириси буны корип, Ёавгъа:

– Мен эмен терегинде асылып къалгъан Авишаломны корьдим, – деди. 11Ёав исе бу хаберни кетирген адамгъа:

– Сен буны корьген олсанъ, не ичюн оны шу ерде ольдюрмединъ? Мен санъа бир къушакъ ве он кумюш акъча берер эдим, – деди. 12Адам Ёавгъа джевап берип:

– Элиме бир бинъ кумюш[*] акъча туттурсалар биле, падиша огълуна къолумны котермем. Падиша, эр кес эшитсин деп, санъа, Авишайгъа ве Иттайгъа: «Яш йигит Авишаломгъа зарар кетирменъиз», – деген эмир берди. 13Эгер мен онынъ джанына зарар кетирсем, падиша бундан хабердар олур. Сен озюнъ менден юзь чевирирсинъ, – деди. 14Ёав онъа:

– Сеннен отурмагъа вакътым ёкъ, – деп, элине учь дане мызракъ алып, барды ве эмен терегинде асылгъан ве даа сагъ олгъан Авишаломнынъ юрегине саплады. 15Сонъ Ёавнынъ он дане силя ташыйыджысы, Авишаломны алкъагъа алып, оны урып ольдюрдилер. 16Бундан сонъ Ёав бору чалды ве халкъны тутып турды, исраиллилернинъ артындан къувалагъан аскерлерини артына къайтарды. 17+Авишаломны алып, дагъдаки терен чукъургъа аттылар, устюни бир оба ташнен къапаттылар. Бутюн исраиллилер исе эр кес озь чадырына къачты.

18+Авишалом даа сагъ олгъанда, падишалар вадийинде озюне абиде яптырды, «Меним адымны сакълайджакъ огълум ёкъ», – деди ве абидеге озюнинъ адыны берди. Шунынъ ичюн аля бугунь о «Авишаломнынъ Абидеси» деген ад ташый.

Давут Авишаломнынъ артындан агълай

19Цадокъ огълу Ахимаац Ёавгъа:

– Мен чапайым, падишагъа: «РАББИ сени душманларынъдан къуртарды», – деген хаберни еткизейим, – деди. 20Лякин Ёав онъа:

– Сен бугунь хайырлы хаберджи оламазсынъ, чюнки падишанынъ огълу ольди. Башкъа вакъыт айтарсынъ, бугунь дегиль, – деди. 21Сонъ Ёав хушлу адамгъа:

– Бар, корьгенинъни падишагъа хабер эт, – деди. Хушлу Ёавгъа бель букти ве чапып кетти.

22Лякин Цадокъ огълу Ахимаац сёзюнде турып, Ёавгъа кене:

– Не олса олсун, амма мен хушлунынъ артындан чапайым, – деди. Ёав исе онъа:

– Огълум, санъа бармагъа не керек? Хайырлы хабер кетирмезсинъ, – деди. 23Ахимаац:

– Не олса олсун, мен чапайым, – деди. Ёав:

– Чап, – деди, ве Ахимаац, догъру ёлдан чапып, хушлу адамдан эвель кельди.

24Давут о заман эки араба къапунынъ янында отура эди. Къаравул диварнынъ янындаки къапунынъ тёпесине чыкъып бакъты ве бир адамнынъ чапып келеяткъаныны корьди. 25Къаравул къычырып падишагъа хабер этти. Падиша:

– Бир озю кельсе, демек, хабер кетире, – деди. Хаберджи кет-кете якъынлаша эди. 26Къаравул даа бир чапып кельген адамны корьди ве къапуджыгъа:

– Мына даа бир адам чапып келе, – деп къычырды. Падиша:

– Бу да – хаберджи, – деди. 27+Къаравул:

– Мен беллесем, биринджисининъ юрюши Цадокъ огълу Ахимаацнынъ юрюшине ошай, – деди. Падиша:

– Бу яхшы адам, яхшы хабер кетире, – деди. 28Ахимаац къычырып, падишагъа:

– Селям! – деп, эгилип бетини ерге тийгизди ве:

– Эфендим падиша! РАББИ-Таалянъ санъа къаршы исьян эткенлерни сенинъ къолунъа берди! РАББИге бинъ шукюрлер олсун! – деди. 29Падиша:

– Йигит Авишалом сагъмы? – деп сорады. Ахимаац:

– Ёав падишанынъ къулуны ве мени, сенинъ къулунъны, ёллагъанда, мен буюк къалабалыкъ корьдим. Амма не олгъаныны бильмейим, – деди. 30Падиша онъа:

– Чекиль, мында тур, – деди. Ахимаац чекилип, беклемеге башлады.

31Шу арада хушлу да кельди ве:

– Козь айдын, падиша-эфендим! Бугунь РАББИ санъа къаршы исьян котергенлерден сени къуртарды, – деди. 32+Падиша хушлудан:

– Йигит Авишалом сагъмы? – деп сорады. Хушлу:

– Эфендим падишанынъ бутюн душманларынынъ такъдири, санъа къаршы чыкъкъанларнынъ такъдири бу яшнынъ такъдири киби олсун! – деди.

33Падиша буны эшиткенде, юрегини къан басты. Араба къапунынъ устюндеки одагъа кирип агълады. Анда кеткенде:

– Огълум Авишалом! Огълум, огълум Авишалом! Сенинъ еринъе мен ольгейдим! Авишалом огълум, ах, огълум! – деди.

19

Ёав Давутны опькелей

19^1Ёавгъа:

– Падиша Авишалом ичюн пек агълай, матем тута, – дедилер.

2Шу куннинъ гъалебеси бутюн халкъ ичюн матем кунюне айланды, чюнки халкъ падиша, огълу акъкъында пек къайгъыргъаныны эшитти. 3Адамлар шеэрге яваштан, дженк мейданындан къачкъан киби, утанып кире эдилер. 4Падиша бетини япып, юксек сеснен:

– Огълум Авишалом! Авишалом огълум, ах, огълум! – деп къычыра эди.

5Ёав падишанынъ эвине кельди ве:

– Сен бугунь эписи аскерлеринъни утандырдынъ. Олар исе джанынъны, огъулларынъ ве къызларынъ, апайларынъ ве джариелеринънинъ джанларыны къуртарды! 6Сен сенден нефретленгенлерни севесинъ ве сени севгенлерден нефретленесинъ. Команданлар ве аскерлер санъа ич бир шей олмагъаныны бугунь косьтердинъ. Мен бугунь бойле шейни анъладым: эгер Авишалом сагъ къалып, биз эпимиз ольген олсакъ, санъа даа гузель олур эди. 7Айды, шимди чыкъ да, адамларынънынъ гонъюллерини котер. РАББИнинъ огюнде ант этем: эгер сен чыкъып, халкънен лакъырды этмесенъ, кунь баткъандже бир аскер къалмайып сени ташлап кетерлер. Бу сен ичюн яшлыгъынъдан шимдиге къадар башынъа тюшкен белялардан энъ бетери олур, – деди.

Давут къайтып келе

8+Падиша барып, шеэр араба къапусы огюнде отурды. Халкъкъа падишанынъ араба къапусы янында отургъаныны хабер эттилер. Бутюн халкъ падишанынъ огюне кельди.

Исраиллилер исе озь чадырларына къачкъанлар. 9+Эписи Исраиль къабилелеринде адамлар давалашып:

– Падиша бизни душманларымыздан къорчалады, бизни фелестинлилерден къуртарды, энди исе бу ерден Авишаломдан къачып кетти. 10Бизге падишалыкъ япмакъ ичюн ягънен сюртюльген Авишалом ольди, дженкте эляк олды. Айса шимди не ичюн падишаны кери къайтармагъа керек демейсинъиз? – дей эдилер.

11+Давут падиша руханийлер олгъан Цадокъ ве Авиатаргъа хабер ёллады:

– Ехуда акъсакъалларына айтынъыз: «Не ичюн сизлер падишаны эвине къайтарув ишинде сонъки адамлар олмагъа истейсинъиз? Бутюн Исраильде айтылгъан сёзлер манъа келип етти. 12Сиз меним къардашларымсынъыз, къандаш сой-сопларымсынъыз! Падишаны эвине къайтарув ишинде не ичюн сонъки адамлар олмагъа истейсинъиз?» 13+Амасагъа да айтынъыз: «Сен меним къандаш тувгъаным дегильсинъми? Эгер сени Ёавнынъ ерине омюрбилля орду башы этип къоймасам, Алла бойнумны урсун!»

14Бойле этип, о, бутюн Ехуда халкъынынъ урьметини къазанды, эр кес бир адам киби бу къарарны къабул эттилер ве:

– Адамларынънен берабер къайт, – деп хабер йибердилер.

15+Падиша къайтып, Иордан озенине кельди, ехудалылар исе, падишаны къаршылап, оны Иордандан кечирмек ичюн, Гилгалгъа кельдилер. 16+О вакъыт Шимий ехудалыларнен берабер Давутны къаршыламагъа чыкъты. Шимий Бахурим шеэринде яшагъан биньяминли Геранынъ огълу эди. 17+Онен берабер бир бинъ биньяминли, Шаулнынъ хызметчиси Цива ве онынъ 15 огълу ве 20 къулу Иордангъа, падишаны къаршыламагъа чапып кельдилер.

Шимий озь къабаатына тёвбе эте

18Олар, озеннинъ сай еринден кечип, падишаны ве эвиндекилерини, бутюн мал-мулькюни озеннинъ сай еринден кечирдилер. Бойлеликнен падишагъа эйилик япып, онынъ козюне кирмеге истедилер. Иордан озенинден кечиргенинден сонъ, Гера огълу Шимий падишанынъ огюнде йыкъылды 19+ве падишагъа:

– Эфендим, мени къабаатлама! Падиша-эфендим, мен – сенинъ къулунъ! Сен Ерусалимден чыкъкъанда мен япкъан яман шейни унут, оны юрегинъде тутма. 20Мен билем ки, мен, къулунъ, гуна яптым. Шимди исе, падиша-эфендим, сени къаршыламагъа бутюн Юсуф эвлятларындан мен биринджи кельдим, – деди.

21+Церуянынъ огълу Авишай онъа:

– РАББИнинъ Месихини лянетлегени ичюн Шимий ольмек керек, – деди. 22+Давут исе:

– Церуя огъуллары, арамызда не олды? Бугунь не ичюн меним душманларым олдынъыз? Бугунь Исраильде кимсе ольдюрильмейджек, чюнки мен кене Исраильнинъ падишасы олдым! – 23+деди. Сонъ Шимийге:

– Сен ольмейджексинъ, – деп ант этти.

Давут Мефивошетни багъышлай

24+Сонъ Шаулнынъ торуны Мефивошет падишанынъ къаршысына чыкъты. О, падишанынъ кеткенинден берли эсен-аман къайтып кельмегениндже аякъларыны ювмагъан, мыйыгъыны къыркъмагъан ве урбаларыны ювмагъан эди. 25О, Ерусалимден падишаны къаршылап чыкъкъанда, падиша онъа:

– Сен, Мефивошет, не ичюн меннен берабер кетмединъ? – деп сорады. 26О исе:

– Падиша-эфендим! Мени къулум алдатты. Аякъларым топал олгъаны ичюн, мен къулума: «Эшекни ек, онъа минип, падишанен берабер кетерим», – дедим. 27+Къулум исе эфендим падишагъа меним акъкъымда ботен шейлер айтты. Лякин сен, падиша-эфендим, Алланынъ мелеги кибисинъ. Санъа не догъру олып корюнсе, шуны яп. 28+Бутюн къартбабамнынъ сою сенинъ огюнъде олюм джезасына ляйыкъ олса биле, сен мени озюнънинъ софра башына отурттынъ! Меним санъа, падишагъа шикяет этмеге не акъкъым бар? – деди. 29Падиша онъа:

– Санъа бутюн буларны манъа айтмагъа кереги ёкъ. Мен санъа къартбабанънынъ тарлаларыны Циванен пайлаштырмагъа эмир этем, – деп айтты. 30Лякин Мефивошет падишагъа джевап берип:

– Падиша-эфендим, сен эсен-аман эвге къайткъанынъ ичюн, Цива эписи тарлаларны алсын, – деди.

Давут Барзиллайны багъышлай

31Гиладлы Барзиллай, Рогелимден барып, падишанен Иорданны кечип, оны озенден озгъармагъа кельди. 32+Барзиллай озю 80 яшларында, пек къарт ве пек зенгин адам эди. Падиша Маханаим шеэринде олгъанда, Барзиллай онъа аш-сув кетире эди. 33Падиша Барзиллайгъа:

– Меннен берабер кетейик, сени Ерусалимде кечиндиририм, – деди. 34Лякин Барзиллай:

– Мен даа не къадар яшайджагъым? Ерусалимге падишанен кетмеге не аджети бар? 35+Мен энди 80 яшыма кирдим. Яхшыны ярамайдан айырып оламайым. Мен ашагъан-ичкен шейлерининъ фаркъына баралмайым. Йырджыларнынъ сеслерини де эшитип оламайым. Падиша-эфендиме агъырлыкъ этмеге не керек? 36Мен, къулунъ, Иорданны кечип, онынъ артындан бираз кетейим. Не ичюн сен, падиша, манъа о къадар мерамет эйлейсинъ? 37+Манъа артыма къайтып, озь шеэримде, анамнынъ-бабамнынъ къабири янында ольмеге рухсет бер. Амма мына огълум Кимхам. О, падиша-эфендим, сеннен берабер кетсин. Онен не истесенъ, шуны япарсынъ, – деди. 38Падиша:

– Кимхам меннен берабер кетсин. Сен не истесенъ, онъа шуны япарым. Менден не сорасанъ, сенинъ ичюн эр шей япарым, – деди.

39Сонъра бутюн халкъ падишанен бирликте Иордан озенини кечти. Падиша Барзиллайны опип, онъа яхшылыкъ тиледи, ве о, озь ерине къайтып кетти.

Ехуда ве Исраиль акъайлары дава этелер

40Падиша Гилгалгъа ёл алды, Кимхам да онен берабер кетти. Бутюн Ехуда халкъы ве исраиллилернинъ ярысы падишаны озгъардылар. 41Эписи исраиллилер падишагъа келип:

– Не ичюн агъа-къардашларымыз Ехуда акъайлары сени алып къачтылар ве сени, падиша, сойларынънен ве мал-мулькюнънен берабер ве бутюн адамларынъны Иордан озенинден кечирдилер? – деп сорадылар. 42Ехуда акъайлары исраиллилерге:

– Падиша – бизим якъын союмыз. Сиз бунъа не ичюн ачувланасынъыз? Биз падишанынъ софрасындан ашадыкъмы? Ёкъса ондан бахшышлар алдыкъмы? – дедилер. 43+Исраиллилер исе Ехуда акъайларына:

– Биз – он дане Исраиль къабилесимиз, сизден он кере чокъмыз. Шунынъ ичюн бизим Давутта он къат чокъ акъкъымыз бар. Не ичюн бизни ашалайсынъыз? Падишамызны къайтарув ишинде биринджи сёз бизимки дегильми я? – дедилер.

Лякин ехудалыларнынъ джевабы исраиллилернинъ сёзлеринден даа серт олды.

20

Шева исьян котере

20^1+Шу ерде ярамай бир биньяминли адам – Бикрийнинъ огълу Шева бар эди. О, бору чалып:

– Давутта бизим пайымыз ёкъ! Йишай огълунда мирасымыз ёкъ! Эй, исраиллилер, эр биринъиз озь чадырынъызгъа къайтынъыз! – деди.

2Шу вакъыт эписи исраиллилер Давутны къалдырып, Бикрийнинъ огълу Шева артындан кеттилер. Ехудалылар исе Иордан озенинден Ерусалимге къадар падишанен берабер бардылар.

3+Давут Ерусалимдеки эвине келип, эвини бакъмагъа къалдырылгъан он джариесини алды да, оларны сакъчылар къаравуллагъан эвге ерлештирди. Оларны анда тутты, амма оларнен ятмады. Олар бутюн омюрлери девамында анда къалдылар ве тул къадынлар киби яшадылар.

4+Бир кунь Давут падиша Амасагъа:

– Учь куньде манъа ехудалы акъайларны чагъыр, озюнъ де кель, – деди.

5Амаса ехудалыларны чагъырмагъа кетти, амма бельгиленген вакъыттан кечикти. 6Давут Авишайгъа:

– Энди Бикрийнинъ огълу Шева Авишаломдан зияде беля кетирир. Меним аскерлеримни ал да, онынъ пешинден къувала. Бакъ, олар озюне пекитильген шеэрлерни тапып, бизден къуртулмасынлар, – деди.

7+О вакъыт Ёавнынъ адамлары, керетлилер, пелетлилер ве башкъа джесюр аскерлер Ерусалимден чыкъып, Бикрий огълу Шеванынъ пешинден къувдылар. 8Гивон янындаки балабан ташкъа якъынлашкъанда, оларгъа Амаса расткельди. Ёав озюнинъ аскер урбаларыны кийген, белинде къылычы такъылгъан эди. Къылычы къынындан пек тез чыкъа, ойле де тез кире эди. 9Ёав Амасагъа:

– Къардашым, яхшысынъмы? – деп, оны опеджек олып, сагъ къолунен сакъалындан тутты. 10+Амаса, Ёавнынъ къолундаки къылычтан сакъынмады, ве Ёав къылычыны онынъ къурсагъына саплады. Амасанынъ бутюн ичеклери тышкъа чыкъып, ерге тюшти. О шу ань ольди. Экинджи кере урмагъа кереги де олмады. Ёав ве къардашы Авишай исе Бикрий огълу Шеванынъ пешинден къуваладылар. 11Ёавнынъ йигитлеринден бири, Амасанынъ янында турып:

– Ёавнынъ ве Давутнынъ эписи тарафдарлары Ёавнынъ артындан кетсин! – деди.

12Амаса исе ёлнынъ ортасында къан ичинде ятмакъта эди. Эр бир адам Амасаны корип, янында токъталды. Йигит буны корип, Амасаны ёлдан тарлагъа сюйреклеп чекти ве онынъ устюни урбаларынен къапатты. 13Оны ёлдан алгъанындан сонъра, эписи аскерлер Ёавнынъ артындан Бикрий огълу Шеваны къуваламагъа кетти.

14+Шева бутюн исраилли къабилелерининъ топрагъындан Авел-Бет-Маакъагъа къадар кечти, даа бутюн Берим топрагъындан кечти. Адамлар топлашып, онынъ артындан кете эдилер. 15Ёав ве онынъ аскерлери, Авел-Бет-Маакъагъа келип, шеэрни алкъагъа алдылар. Дивары тюбюнде топракъны обалап ве обаларнынъ тёпесине котерилип, Ёавнынъ аскерлери диварны бозып башладылар. 16Шу вакъыт бир акъыллы къадын шеэр диварындан:

– Динъленъиз! Динълесенъиз! Ёавгъа айтынъыз, о мында кельсин, онен лакъырды этейим, – деп къычырды. 17Ёав онынъ янына кельди ве къадын:

– Сен Ёавсынъмы? – деп сорады. О:

– Э, – деди. Къадын:

– Меним, къулунънынъ, сёзлеримни динъле, – деди. О:

– Динълейим, – деди. 18Къадын:

– Эвеллери: «Ким бир шей сорамагъа истесе, Авелде акъыл сорасын», – дей эдилер ве бойле этип меселелерини чезе эдилер. 19Мен Исраильнинъ аманлыкъ истеген ишанчлы адамларындан бирисим. Сен исе Исраиль шеэрлерининъ анасы олгъан шеэрни ёкъ этмеге истейсинъ. Не ичюн РАББИнинъ мулькюни ютмагъа истейсинъ? – деди. 20Ёав джевап берип:

– Ютмагъа да, тар-мар этмеге де истеген шейим ёкъ! 21Ойле дегиль! Лякин эфраимлилернинъ дагълы топрагъындан Бикрийнинъ огълу Шева адлы бир адам Давут падишагъа къолуны котерди. Оны бир озюни манъа беринъиз де, мен шеэрден чекилирим, – деди. Къадын Ёавгъа:

– Онынъ башы санъа дивардан атыладжакъ, – деди.

22Сонъ шу къадын халкъ арасында акъыллы сёзлерини даркъатты, ве Бикрий огълу Шеванынъ башыны кесип, Ёавгъа аттылар. О заман Ёав бору чалды. Аскерлер шеэрден чекилип, озь эвлерине даркъалдылар. Ёав исе Ерусалимге падишанынъ янына къайтты.

Давутнынъ янында олгъан ёлбашчылар

23+Ёав кене бутюн Исраиль ордусына башлыкъ этип къоюлды. Ехояда огълу Беная керетлилер ве пелетлилер болюгининъ башлыгъы оларакъ къоюлды. 24+Адорам – зорлап чалыштырылгъан адамларнынъ ишлерини козь эте эди. Ахилуд огълу Ехошафат – тарихчы, 25+Шева – языджы, Цадокъ ве Авиатар – руханийлер эдилер. 26Яир шеэринден Ира – Давутнынъ руханийи эди.

21

Шаулнынъ эвлятларыны ольдюрелер

21^1Давут заманында бир-бир артындан учь йыл девамында ачлыкъ олды. Давут бу акъта РАББИден сорады, ве РАББИ:

– Бу, Шаул ве онынъ къан ичиджи эви ичюн, гивонлыларны ольдюргенлери ичюн олды, – деди.

2+Шу вакъыт падиша, гивонлыларны чагъыртып, оларнен лакъырды этти. Гивонлылар Исраиль къабилесинден дегиль, олар амморлылардан къалгъан эдилер. Исраиллилер оларгъа, ярамайлыкъ япмамыз, деп, сёз берген эдилер, амма Шаул оларны, Исраиль ве Ехуда несилине куньлеп, ёкъ этмеге истеди.

3Давут гивонлыларгъа:

– Сизлер ичюн не япайым? Акъкъынъызны насыл одейим? Сиз РАББИнинъ халкъына эйилик тилемек ичюн не япайым? – деди. 4Гивонлылар онъа:

– Шаулдан ве онынъ союндан бизге кумюш де, алтын да керекмей, Исраильде бир кимсени ольдюрмеге де акъкъымыз ёкъ, – дедилер. Падиша:

– Не истейсинъиз? Айтынъыз, шуны япарым, – деди. 5Олар падишагъа:

– Бизни ольдюрмеге, ёкъ этмеге истеген, Исраильнинъ бир кошесинде биле аягъымыз олгъаныны истемеген адамнынъ 6+еди огълуны бизге бер. Биз оларны РАББИнинъ огюнде, РАББИ сечип алгъан Шаулнынъ шеэри Гивада асармыз, – дедилер. Падиша:

– Оларны сизге берерим, – деди.

7+Лякин Шаулнынъ огълу Ёнатангъа РАББИ Адынен ант эткени ичюн, Давут падиша Шаулнынъ торуны, Ёнатаннынъ огълу Мефивошетни аджып, оны бермеди. 8+Амма Айянынъ къызы Рицпанынъ эки огълуны – Шаулгъа догъгъан Армонийни ве Мефивошетни – алды. Падиша даа Шаул къызы Меравнынъ беш огълуны алды. Мерав оларны мехолалы Барзиллайнынъ огълу Адриэлден догъурды. 9+Оларны гивонлыларгъа берди, ве гивонлылар оларны РАББИнинъ огюнде дагъда астылар. Едиси берабер эляк олдылар. Оларны оракъ вакътынынъ биринджи куньлеринде, арпа орулып башлагъанда ольдюрдилер.

10Айянынъ къызы Рицпа, къаба токъулгъан матем безини алып, оны къаянынъ тёпесинде тёшеди ве ашлыкъ ормагъа башлагъанындан ягъмурлар ягъып башламагъандже[*] анда отурды. Куньдюз олюлерге къушларны якъын кетиртмеди, геджеси кийик айванларны якъынлаштырмады. 11Давуткъа Шаулнынъ джариеси Рицпа – Айянынъ къызы – не япкъаны акъкъында хабер эттилер. 12+Давут барып, Явеш-Гилад шеэрининъ башлыкъларындан Шаулнынъ ве онынъ огълу Ёнатаннынъ кемиклерини алды. Гиладлылар оларны Бет-Шан мейданындан гизли алып кеткен эдилер. Фелестинлилер Шаулны Гилбоа шеэринде ольдюрип, оны о куню де мейданда аскъан эди. 13Давут андан Шаулнынъ ве огълу Ёнатаннынъ кемиклерини алып кельди. Асылгъан еди адамнынъ кемиклерини де топладылар.

14+Шаулнынъ ве онынъ огълу Ёнатаннынъ кемиклерини Биньямин топрагъында, Цела шеэринде, Шаулнынъ бабасы Кишнинъ къабринде дефн эттилер. Падишанынъ эписи эмирлерини беджердилер, ве бундан сонъра Алла топракълары ичюн эткен дуваларыны къабул этти.

Рафа аскерлерине къаршы дженк

15Исраиллилер ве фелестинлилер арасында кене дженк башлады. Давут, аскерлеринен берабер чыкъып, фелестинлилернен дженклештилер. Давут пек болдурды. 16+О вакъыт Йишбий-Бенов, Рафа союндан бири, Давутны ольдюреджек олды. Онынъ бакъыр мызрагъы учь кило[*] агъырлыгъында эди, къылычы яп-янъы эди. 17+Лякин Церуянынъ огълу Авишай Давуткъа ярдым этип, фелестинлини урып ольдюрди. Бундан сонъра Давутнынъ акъайлары:

– Исраильнинъ чырагъы сёнмесин деп, сен бизнен бир даа дженкке чыкъмайджакъсынъ, – деп ант эттилер.

18+Бундан сонъра Гов еринде фелестинлилернен кене дженк олды. О вакъыт Хуша шеэрчигинден Сиббекъай Рафанынъ эвлятларындан олгъан Сафны ольдюрди.

19+Сонъра Говда даа бир дженк олды. О вакъыт вифлеемли Ярий-Орегимнинъ огълу Элханан гъатлы Гольятны ольдюрди, онынъ мызрагъы – токъуджыларнынъ орамы киби къалын эди.

20Сонъ даа бир дженк Гъат шеэринде олып кечти. Анда кене Рафа союндан олгъан бир юксек адам бар эди, онынъ къолларында ве аякъларында алтышар пармагъы бар эди, эписи оларакъ йигирми дёрт пармагъы бар эди. 21+О, исраиллилерни пек сёгди, лякин Давутнынъ агъасы Шимийнинъ огълу Ехонатан оны ольдюрди.

22+Буларнынъ дёртю Гъаттаки Рафа союндан эдилер, эписи де Давутнынъ ве онынъ аскерлерининъ къолундан ольдилер.

22

Давут Раббиге шурет йыры йырлай

22^1РАББИ Давутны эписи душманларындан ве Шаулдан къуртаргъан куню Давут РАББИге бу йырны йырлады:

2РАББИ – меним къаям, меним къалем ве меним Къуртарыджымдыр,

3+Аллам – меним къаям, меним къорунгъан еримдир.

О – меним къалкъаным, къуртулышымнынъ къувети,
юксек енъильмез керменим, сакълангъан еримдир, меним Къуртарыджымдыр.

Сен мени зорбалыкълардан къорчалайсынъ!

4+Макътавгъа ляйыкъ РАББИмни чагъыраджагъым,
ве О, мени душманларымдан къуртараджакъ.

5+Олюм далгъалары мени сарып алды,
акъсызлыкънынъ чокълугъы зияде къоркъузды.

6+Джеэннем зынджыры мени багълады,
олюм озю козьлериме бакъты.

7+Башым беляда къалгъанда, РАББИмни чагъырдым, Аллама ялвардым!

Сарайындан О, сесимни эшитти,
яйгъаргъаным Онынъ къулагъына барып етти.
8+Ер юзю тепренип титреди,
коклернинъ темеллери титреп, еринден къыбырдады,
чюнки О, ачувланды.

9+Бурнундан тютюн чыкъты,
агъзындан эр шейни ёкъ этиджи атеш фышкъырды,
алевленген комюр сепильди.

10+О, коклерни ачып, ашагъы тюшти,
аякъларынынъ тюбюнде къаранлыкъ эди.

11+Керувнынъ устюне отурып, учты, ельнинъ къанатларында учып кетти.

12+Озюни къаранлыкънен орьтти,
къара, сувдан агъырлашкъан булутларгъа сарылды.

13Онынъ огюнде йылтырагъан нур джайылды,
Ондан эр шей комюр киби алевленди.
14+РАББИ коклерден гудюрдеди,
Юдже Алланынъ сеси котерильди.
15+Окълар атып, душманларыны дагъытты,
йылдырымнен оларны шашмалатты.
16+РАББИнинъ къоркъунчлы сесинден,
Онынъ ачувлы нефесинден
денъизнинъ сув башы ачылды,
ер юзюнинъ темеллери корюнди.
17+Юкъарыдан элини узатып, О, мени алды,
терен сувлардан чыкъарды,
18+кучьлю душмандан сакълады,
мени кореджек козю олмагъанлардан,
менден кучьлю душманларымдан къорчалады.
19Башыма беля тюшкенде,
олар манъа уджюм эттилер,
лякин РАББИ манъа ярдым этти.
20+О, мени чаресиз алдан чыкъарды,
менден разы олгъаны ичюн, мени къуртарды.

21+РАББИ инсафлыгъыма коре манъа мукяфат берди,
эллеримнинъ темизлигине коре къайтарды.

22Мен РАББИнинъ эмирлерини туттым,

Алламнынъ огюнде яманлыкъ япмадым.

23Къарарларынынъ эписи – козюм огюнде,
низамнамелеринден чекильмедим мен.

24+Онынъ огюнде къабаатсыз эдим,
гуна япмакътан сакъындым.

25РАББИ инсафлыгъыма коре манъа мукяфат берди,

Онынъ огюнде темизлигиме коре къайтарды.

26Ишанчлы адамнен Сен ишанчлысынъ,
къабаатсыз адамнен – бутюнлей догърусынъ.

27Темиз адамнен – темизсинъ,
яланджыгъа яланына коре бересинъ.

28+Алчакъгонъюллини къуртарасынъ,
макътангъан адамны корип, алчакълатасынъ.

29+Сен, РАББИ, – меним нурумсынъ!

РАББИ къаранлыгъымны айдынлата.

30Сенинъ къуветинънен ордуларны къырам,

Алламнен берабер диварларгъа чыкъам.

31+Алланынъ ёлу къусурсыздыр!

РАББИнинъ сёзю къавийдир!

Онъа умют багълагъанларнынъ эписини О, къорчалай!

32+РАББИден гъайры, башкъа Алла бармы?

Алламыздан гъайры, башкъа сарсылмаз къая бармы?

33Алла манъа кучь бере,
догъру ёлны косьтере.

34+Аякъларымны джейран киби тез япа,
мени юксеклерге къоя.

35+Къолларымны дженк этмеге азырлай,
эллеримни тунч яйны тартмагъа огрете.

36Манъа берильген къуртарувынъ – къалкъан кибидир,
мераметинъ мени къуветлештире.

37Аякъ тюбюмдеки ёлны кениш япасынъ,
аякъларыма таймагъа ёл бермейсинъ.

38Душмаларымнынъ пешинден къувалайым,
оларны ёкъ этем.

Олар тамамынен гъайып олмагъандже,
артыма къайтмайым.

39Мен оларны енъем, агъыр яралайым.

Олар бир даа котерильмейлер,
аягъым астына йыкъылалар.

40+Манъа дженк этмек ичюн кучь бересинъ,
манъа къаршы исьян котергенлерни огюмде ерге йыкъасынъ.

41+Душманларымны менден къачмагъа меджбур этесинъ,
менден нефретленгенлерни ёкъ этем.

42+Олар ярдым истейлер, амма оларны къуртаргъан кимсе ёкъ.

РАББИни чагъыралар, амма О, оларны эшитмей.

43+Мен оларны тозгъа айландырам,
ердеки топракъ киби япам,
сокъакъ чамурыны киби таптап эзем.

44+Сен мени халкъымнынъ исьянындан къорчаладынъ,
тюрлю миллетлерге башлыкъ этмек ичюн, сакъладынъ.

Мен бильмеген халкъ манъа хызмет эте,
45+ябанджылар манъа ялтакъланып бойсуналар,
эмирлеримни эшитип, шу ань беджерелер.
46+Ябанджыларнынъ отьлери патлай,
къалтырап, сакълангъан ерлеринден чыкъалар.

47РАББИ яшай! Онъа, меним къаяма, шукюрлер олсун!

Меним Алламны, Къуртарыджымны,
къаямны шуретленъиз!
48+Алла, Сен меним ичюн интикъам аласынъ,
халкъларны манъа бойсундырасынъ,
49+мени душманларымдан къуртарасынъ.

Сен мени манъа къаршы чыкъкъанлардан юксельттинъ,
мераметсиз адамлардан къуртардынъ!

50+Шунынъ ичюн, РАББИ, чешит тюрлю миллетлернинъ огюнде

Санъа шукюрлер этеджегим,
Адынъа шан йырларыны йырлайджагъым!
51+Сен Озь падишанъны къуртарасынъ,

Озь Месихинъе Давуткъа ве эвлятларына эбедиен севгинъни косьтересинъ!

23

Давутнынъ сонъки сёзлери

23^1Мына Давутнынъ сонъки сёзлери:

– Бу – Йишай огълу Давутнынъ сёзлери. РАББИ юксельткен адам, Якъупнынъ Алласынынъ Месихи, Исраильнинъ татлы сес йырджысы бойле айта:

2+Ичимден РАББИнинъ Руху айта,

Онынъ сёзю даима меним лафымда.

3+Исраиль Алласы, Исраильнинъ Къаясы манъа деди:

Адамларгъа адалетли падишалыкъ япкъан адам,
Алладан къоркъып падишалыкъ япкъан адам –
4танъда догъгъан кунешнинъ нуру кибидир,
булутсыз саба, ягъмурдан, кунештен осип чыкъкъан тазе от кибидир!

5+Эльбетте, эвим бойлеликнен Аллада!

О манъа там ве яхшы къорулгъан эбедий васиет берди.

Бутюн меним къуртулышым,
бутюн меним истеклерим Ондан дегильми?

6Ярамай адамлар исе эльнен тутулмаз тикен киби четке атыладжакъ.

7Оны туткъанлар исе элине я демир алет, я мызракънынъ сапыны алалар
ве шу ерде бутюнлей атеште якъалар.

Давутнынъ джесюр аскерлери

8Мына Давутнынъ къараманлары:

Тахкемонлы Ёшев-Башшевет, Учевинден энъ буюги. О да – эценли Адино. О, 800 адамгъа сюнгюсини котерип, эписини бир кереден ольдюрди.

9Экинджиси – Ахохий союндан Додонынъ огълу Элазар. О, Учь Къараманнынъ бириси эди. Давутнен берабер олар дженклешмеге топлангъан фелестинлилерни дженкке чагъырды. Исраиллилер оларгъа къаршы чыкъкъанда, 10Элазар фелестинлилерни о къадар ольдюрди ки, тап къолу болдурып, къылычына япышып къалды. РАББИ оларгъа шу куню буюк гъалебе берди. Халкъ онынъ артындан тек олюлерни топламакъ ичюн кете эди.

11Учюнджиси – Харар союндан Агенинъ огълу Шамма. Фелестинлилер Лехиде, берджимек тарласынынъ янында дженкке топлашкъанда, исраиллилер олардан къачып башлады. 12Шамма тарланынъ ортасында турып, фелестинлилернен дженклешмеге башлады ве тарланы сакълап къалды. О вакъыт РАББИ буюк гъалебе багъышлады.

13+Бир кунь оракъ вакътында, Давут Адуллам къобасында отургъанда, фелестинлилернинъ сюрюси Рефаим вадийинде ерлешти. 30 ёлбашчынынъ арасындан шу Учю Давуткъа кельди. 14Давут о заман пекитильген бир ерде эди, фелестинлилернинъ отряды исе – Вифлеемде. 15Давут сувсады ве:

– Манъа бирев шеэр къапусынынъ янындаки Вифлеем къуюсындан сув кетирсе эди! – деди.

16+О вакъыт бу Учь Къараман фелестинлилернинъ ордусындан кечип, шеэр къапусы янындаки Вифлеем къуюсындан сув алдылар ве Давуткъа кетирдилер. Лякин о, ичмеге истемеди, сувны РАББИге багъышлап, ерге тёкти.

17– Буны япмагъа манъа Алла косьтермесин! Бу – озь омюрлерини олюм хавфы алтында къалдырып кеткен адамларнынъ къаны дегильми я? – деп, сувны ичмеге истемеди.

Учь Къараманнынъ япкъанлары бойле эди.

18+Церуянынъ огълу, Ёавнынъ къардашы Авишай Учь Къараманнынъ башлыгъы эди. Бир кунь о, мызрагъынен 300 адам ольдюрди. О, Учь Къараман киби, буюк нам къазанды. 19О, Учь Къарамандан энъ намлысы ве оларнынъ башлыгъы олды, лякин Учь Къарамандан бири дегиль эди.

20+Къавцеэл шеэринден Ехояданынъ огълу Беная джесюр эр ве ишлеринен белли олгъан адам эди. О, моавлы Ариэлнинъ эки огълуны ольдюрди. Даа о, къарлы бир вакъытта чукъургъа тюшип, бир арслан ольдюрди. 21+О корюмли бир мысырлыны да ольдюрди. Мысырлынынъ къолунда мызрагъы бар эди; Беная исе онынъ къаршысына бир таякъ котерип чыкъты ве оны озюнинъ мызрагъынен ольдюрди. 22Ехояда огълу Беная мына бойле ишлер япты ве, Учь Къараман киби, буюк нам къазанды. 23О, Отуз Аскерден урьметли эди, лякин Учь Къараманнынъ бири дегиль эди. Давут оны озь къаравулларынынъ башлыгъы этип къойды.

24+Ёавнынъ къардашы Асаэл де Отуз Аскернинъ арасында эди. Оларнынъ арасында бойле адамлар бар эди: Вифлеем шеэринден Додонынъ огълу Элханан, 25хародлы Шамма ве хародлы Эликъа, 26палетли Хелец, текъоалы Иккешнинъ огълу Ира, 27анатотлы Авиэзер, хушалы Мебуннай, 28ахохлы Цалмон, нетофалы Махарай, 29нетофалы Баананынъ огълу Хелев, биньяминлилернинъ Гива шеэринден Ривай огълу Иттай, 30пиратонлы Беная, Гъааш вадийлеринден Хиддай, 31аравалы Ави-Албон, бархумлы Азмавет, 32шаалвонлы Эльяхба, Яшен огъуллары, Ехонатан, 33харарлы Шамма, арарлы Шарар огълу Ахиам, 34+Маакъа союндан Ахасбайнынъ огълу Элифелет, гилолы Ахитофел огълу Элиам, 35къармелли Хецро, аравлы Паарай, 36Цова шеэринден Натан огълу Игъал, гъадлы Баний, 37аммонлы Целек, Церуянынъ огълу Ёавнынъ силя ташыйыджысы беэротлы Нахарай, 38йитрли Ира, йитрли Гъарев 39+ве хитли Урия. Джеми оларакъ отуз еди адамдыр.

24

Давут халкъны сая

24^1+Даа бойле вакъиа олып кечти. Исраиллилерге къаршы РАББИнинъ ачувы къозгъады. О Давутны оларгъа къаршы къойып, онъа:

– Бар, Исраиль ве Ехуда халкъыны сай, – деди.

2+Падиша, янында олгъан орду башы Ёавгъа:

– Бар, Дандан Беэр-Шевагъа къадар ерлешкен Исраиль къабилелерини кечип, халкъны сай. Мен халкънынъ сайысыны бильмек кереким, – деди. 3+Ёав падишагъа:

– Сенинъ Алланъ олгъан РАББИ халкъынъны эки кере зияделештирсин, юз кере биле зияделештирсин. Эфендим падиша да буны корьсюн. Лякин эфендим падишагъа буны бильмеге не керек? – деди.

4Лякин падишанынъ сёзю Ёавнынъ ве орду башлыкъларынынъ сёзюни бастырды. Ёав, орду башлыкъларынен берабер падишадан кетип, Исраиль халкъыны саймагъа барды. 5+Олар Иордан озенини кечип, Ароэр шеэрининъ сагъ тарафында токътадылар. Шу шеэр Язер шеэрининъ янындаки Гъад вадийининъ ортасында эди. 6Олар Гилад ве Тахтим-Ходший деген ерге, сонъ Дан-Яан ерине кельдилер, Сидоннынъ чевресини айландылар ве Сидон ёлуны кечтилер. 7+Сонъра Тир къалесине кельдилер ве хивлилернинъ, ханаанлыларнынъ шеэрлерине кирдилер. Мындан Ехуданынъ Негевине, Беэр-Шевагъа кеттилер. 8Бутюн ерлерни кечип, тамам докъуз ай йигирми кунь дегенде Ерусалимге къайтып кельдилер. 9+Ёав падишагъа халкънынъ сайысы язылгъан джедвельни берди. Исраиллилернинъ 800 000 кучьлю, дженклеше биледжек акъайлары, Ехуданынъ исе 500 000 акъайы олгъаны белли олды.

10+Давут халкъны сайгъанындан сонъ, юреги чапаланды, ве о, РАББИге:

– Буны япып, пек буюк гуна къазандым. Амма шимди, РАББИ, къулунънынъ гунасыны багъышла, пек балабан акъылсызлыкъ яптым, – деди.

11+Давут эртеси куню тургъанда, гизли шейлерни бильген Гъад пейгъамбер РАББИден бойле хабер алды:

12– Бар, Давуткъа айт: «РАББИ бойле деди: “Мен санъа учь джеза теклиф этем. Булардан бирисини сайла, буны санъа япарым”».

13Гъад, Давуткъа келип:

– Озюнъ сайла: мемлекетинъде еди йыл девамында ачлыкъ олсунмы, я сен учь ай девамында артынъдан къувалагъан душманларынъдан къачып юреджексинъми, я да мемлекетинъде учь кунь девамында веба хасталыгъы олсунмы? Энди тюшюнип, джевап бер, оны мени йибергенге айтайым, – деди.

14+Давут Гъадгъа:

– Буюк белягъа огърадым. Адамнынъ къолуна тюшмеге Алла косьтермесин, яхшысы РАББИнинъ элине тюшейим, чюнки Онынъ мерамети буюктир, – деди.

15+Сонъ РАББИ исраиллилернинъ башына сабадан бельгиленген вакъыткъа къадар веба хасталыгъыны йиберди. Дандан Беэр-Шевагъа къадар 70 000 адам ольди.

16+Мелек Ерусалимни бошатмакъ ичюн элини узаткъанда, РАББИ джезасы акъкъында пешман этти ве халкъны ёкъ эткен мелекке:

– Етер, къолунъны тюшюр, – деди. РАББИнинъ мелеги о вакъыт евуслы Аравнанынъ арманы янында эди. 17Давут, халкъны ольдюрген мелекни корип, РАББИге:

– Мына мен гуна яптым, къанунгъа къаршы чыкътым. Бу къойлар исе, олар не япты? Сен мени ве бабамнынъ союны джезала, – деди.

18Шу куню Гъад, Давуткъа келип:

– Бар, РАББИге евуслы Аравнанынъ арманында къурбан ерини къур, – деди.

19Давут Гъаднынъ айткъанына коре, РАББИ буюргъаны киби кетти. 20Аравна, козьлерини котерип, онъа тараф кельген падишаны ве онынъ хызметчилерини корьди ве чыкъып, падишанынъ огюнде ергедже бетини тийгизип бель букти. 21+Аравна:

– Падиша-эфендим, сен манъа, къулунъа, не ичюн кельдинъ? – деп сорады. Давут онъа:

– Арманынъда РАББИге къурбан ерини къурмакъ ичюн, сенден оны сатын алмагъа кельдим. О вакъыт халкъны ольдюрген веба хасталыгъы ёкъ оладжакъ, – деди. 22+Аравна Давуткъа:

– Падиша-эфендим нени алмагъа истесе алсын, къурбаныны чалсын. Мына санъа бутюнлей якъмакъ ичюн туварлар, арман тахталары ве огюз екильген шейлерни де одунгъа ал, – деди. 23– Мен бутюн бу шейлерни санъа, падиша, берем.

Аравна падишагъа даа:

– Алланъ олгъан РАББИ санъа мерамет эйлесин! – деди. 24Лякин падиша Аравнагъа:

– Ёкъ! Санъа керек параны тёлейим, Аллам олгъан РАББИге бедава къурбанлар чалмагъа истемейим, – деди де, элли кумюш[*] берип, арманны ве туварларны сатып алды. 25+Давут анда РАББИге къурбан ерини къурды. Анда айванларны къурбан чалып бутюнлей якъты ве аманлыкъ къурбанларыны да чалды. Бундан сонъ РАББИ мемлекетке мерамет эйледи, ве Исраильде веба хасталыгъы токътады.

* 5.7 Сион къалеси – Ерусалим шеэрининъ энъ къадимий къысмы.

* 5.20 Баал-Перацим – къ. еуд. бу ибаренинъ айтылувы «баал» (эфенди, саип) ве «парац» (алып ташламакъ, ярып кечмек) сёзлерининъ айтылувына ошай.

* 6.2 Баале-Ехуда – бу шеэрнинъ башкъа ады – Кирьят-Ярим.

* 6.8 Перец-Узза – къ. еуд. бу ибаренинъ айтылувы «парац-Узза» (Уззаны урды) ибаресининъ айтылувына ошай.

* 12.25 Едидьях – къ. еуд. «РАББИ севген» демектир.

* 12.30 30 кило – къ. еуд. «бир киккар».

* 14.26 Эки кило – къ. еуд. «200 шекель».

* 18.12 Бинъ кумюш – къ. еуд. «1 000 шекель кумюш».

* 21.10 Къарарнен алты ай девамында демектир.

* 21.16 Учь кило – къ. еуд. «300 шекель».

* 24.24 Элли кумюш – къ. еуд. «50 шекель кумюш».

+ 1.1 1 Пад 30.17-20; 31.4
+ 1.6 1 Пад 31.1-4; 1 Тар 10.1-6
+ 1.9 Къад 9.54
+ 1.11 2 Пад 13.31
+ 1.14 1 Пад 24.7
+ 1.20 Ехо 13.3; 1 Пад 31.9; Микъа 1.10
+ 1.21 1 Пад 31.1
+ 1.26 1 Пад 18.1; 20.17
+ 2.1 Ехо 14.13-15
+ 2.2 1 Пад 25.43
+ 2.3 1 Пад 27.2-3
+ 2.4 1 Пад 16.13; 31.11-13
+ 2.8 Ехо 13.26; 1 Пад 14.50-51
+ 2.11 2 Пад 5.5; 3 Пад 2.11; 1 Тар 3.4
+ 2.13 Йрм 41.12

+ 2.18 1 Пад 26.6; 2 Пад 3.30; 3.39; 16.9-10; 19.22; 23.18; 1 Тар 2.16

+ 3.2 1 Пад 25.43
+ 3.3 2 Пад 13.37
+ 3.4 3 Пад 1.5
+ 3.7 2 Пад 21.8, 10
+ 3.9 1 Пад 15.28; 16.13; 28.17
+ 3.10 Къад 20.1
+ 3.13 1 Пад 14.49
+ 3.14 1 Пад 18.25
+ 3.15 1 Пад 25.44
+ 3.27 2 Пад 2.23; 20.10
+ 3.29 Лев 14.2; 15.2
+ 3.30 1 Пад 26.6; 2 Пад 2.18, 23
+ 3.39 2 Пад 2.18; 16.9-10; 19.22; Йрм 38.5
+ 4.2 Ехо 18.25
+ 4.3 Нех 11.33
+ 4.4 2 Пад 9.3, 6
+ 4.9 3 Пад 1.29
+ 4.10 2 Пад 1.1-16
+ 5.2 1 Пад 18.13; Збр 77.71
+ 5.4 3 Пад 2.11; 1 Тар 29.27
+ 5.5 2 Пад 2.11
+ 5.6 Ехо 15.63; Къад 1.8,
+ 5.9 3 Пад 9.15; 9.24; 11.27; 2 Тар 32.5
+ 5.10 Эст 9.4
+ 5.11 3 Пад 5.1
+ 5.14 1 Тар 3.5-8
+ 5.18 2 Пад 23.13; Еш 17.5
+ 5.20 Еш 28.21
+ 5.24 4 Пад 7.6
+ 6.2 Чыкъ 25.22; Ехо 15.9,
+ 6.3 1 Пад 7.1
+ 6.6 Сай 4.15
+ 6.11 1 Тар 26.4-5
+ 6.14 Збр 150.4
+ 6.16 1 Пад 14.49; 18.20-28; 19.11-17
+ 6.17 1 Тар 15.1
+ 6.18 3 Пад 8.14
+ 6.21 1 Пад 15.28

+ 7.2 2 Пад 12.1; 3 Пад 1.8; 1 Тар 29.29; 2 Тар 9.29; 29.25; Збр 50.2

+ 7.8 1 Пад 16.11-13; Збр 77.70
+ 7.9 1 Пад 18.14
+ 7.10-11 Къад 2.14-16; 1 Пад 12.11
+ 7.12 3 Пад 2.10
+ 7.13 3 Пад 8.19

+ 7.14 Збр 88.27-28, 31-33; 2 Кор 6.18; Еуд 1.5

+ 7.16 Збр 88.5, 36-37; 131.12; Юх 7.42
+ 7.22 Чыкъ 15.11
+ 7.23 Текр 4.7; 26.19; 33.29
+ 8.3 1 Пад 14.47; 3 Пад 11.24
+ 8.4 Ехо 11.6
+ 8.7 4 Пад 11.10; 2 Тар 23.9
+ 8.11 3 Пад 7.51
+ 8.13 4 Пад 14.7
+ 8.14 Баш 25.23; 27.40; Сай 24.18
+ 8.15 3 Пад 10.9
+ 8.16 2 Пад 2.13; 3 Пад 4.3; 1 Тар 11.6
+ 8.17 2 Пад 15.24; 20.25; 1 Тар 24.3
+ 8.18 2 Пад 23.20; 3 Пад 2.35; 4.4
+ 9.1 1 Пад 18.3; 20.15
+ 9.2 2 Пад 16.1-4; 19.17
+ 9.3 2 Пад 4.4
+ 9.4 2 Пад 17.27
+ 9.6 2 Пад 16.4; 19.24; 1 Тар 8.34; 9.40
+ 9.10 2 Пад 19.17
+ 9.12 1 Тар 8.34
+ 10.1 1 Пад 11.1
+ 10.6 Къад 11.3; 18.28; 2 Пад 8.3
+ 10.10 1 Тар 18.12
+ 10.12 1 Пад 3.18
+ 10.16 3 Пад 11.23

+ 11.1 Текр 3.11; 3 Пад 20.22; 1 Тар 20.1; 2 Тар 36.10

+ 11.3 2 Пад 23.34, 39; 1 Тар 3.5
+ 11.4 Лев 15.19
+ 11.14 3 Пад 21.8
+ 11.21 Къад 9.53
+ 12.1 2 Пад 7.2; Збр 50.2
+ 12.6 Чыкъ 22.1
+ 12.7 1 Пад 16.13
+ 12.9 Сай 15.31
+ 12.11 2 Пад 16.21-22
+ 12.13 Ехо 7.20; 2 Пад 24.10; Збр 31.5; 50.6
+ 12.16 2 Пад 13.31
+ 12.22 Юнус 3.9
+ 12.24 1 Тар 22.9
+ 12.26 Текр 3.11
+ 13.3 1 Пад 16.9; 2 Пад 13.3; 1 Тар 2.13
+ 13.12 Баш 34.7; Лев 18.9
+ 13.31 2 Пад 1.11; 12.16
+ 13.32 2 Пад 13.3
+ 13.37 2 Пад 3.3; 1 Тар 3.2

+ 14.2 1 Тар 2.24; 2 Тар 11.6; 20.20; Нех 3.5; Йрм 6.1; Ам 1.1

+ 14.4 4 Пад 6.26

+ 14.9 1 Пад 25.24

+ 14.11 Сай 35.19; Текр 19.12; 1 Пад 14.45; 3 Пад 1.52; Лк 21.18; Фаал 27.34

+ 14.14 1 Пад 7.6; 2 Пад 23.16
+ 14.17 1 Пад 29.9; 2 Пад 19.27
+ 14.20 1 Пад 29.9; 2 Пад 19.27
+ 14.23 2 Пад 13.38
+ 14.27 2 Пад 13.1
+ 14.32 1 Пад 20.8
+ 15.1 3 Пад 1.5
+ 15.2 Рут 4.1; 2 Пад 18.4; 19.8
+ 15.4 Къад 9.29
+ 15.8 Баш 28.20
+ 15.12 Ехо 15.51; 1 Тар 27.33; Збр 3.2
+ 15.13 2 Пад 12.11
+ 15.14 Збр 3.1
+ 15.16 2 Пад 16.21-22; 20.3
+ 15.18 1 Пад 30.14; 2 Пад 8.18
+ 15.21 Рут 1.17
+ 15.23 3 Пад 15.13; 4 Пад 23.4
+ 15.24 1 Пад 22.20; 2 Пад 8.17; 20.25
+ 15.26 1 Пад 3.18
+ 15.27 3 Пад 1.42
+ 15.30 Эст 6.7; Зек 14.4; Мк 1.11; Фаал 1.12
+ 15.31 2 Пад 16.23; 17.14
+ 15.32 Ехо 16.2
+ 15.33 2 Пад 19.35
+ 15.34 2 Пад 17.5-14
+ 15.36 2 Пад 17.17
+ 15.37 1 Тар 27.33
+ 16.1 2 Пад 9.2-13
+ 16.2 2 Пад 17.29
+ 16.3 2 Пад 9.1-13; 19.27
+ 16.9 2 Пад 2.18
+ 16.10 2 Пад 3.39; 19.22
+ 16.16 1 Пад 10.24; 2 Пад 15.34
+ 16.21 2 Пад 15.16; 20.3
+ 16.22 2 Пад 12.11-12
+ 17.5 2 Пад 15.32
+ 17.8 Икм 17.12; Хош 13.8
+ 17.11 Къад 20.1
+ 17.14 2 Пад 15.31, 34
+ 17.17 Ехо 15.7; 18.16; 2 Пад 15.36
+ 17.19 Ехо 2.1-6
+ 17.23 2 Пад 15.12; Мт 27.5
+ 17.24 Ехо 13.26
+ 17.25 2 Пад 19.13; 20.9-10; 1 Тар 2.17

+ 17.27 2 Пад 9.4; 12.26, 29; 19.31-32; 3 Пад 2.7; Узеир 2.61; Нех 7.63

+ 17.29 2 Пад 16.2
+ 18.2 2 Пад 15.19-22
+ 18.8 Ехо 10.11
+ 18.17 Ехо 7.26; 8.29
+ 18.18 Баш 14.17; 2 Пад 14.27
+ 18.27 3 Пад 1.42
+ 18.32 1 Пад 25.26; Дан 4.16
+ 19.8 Рут 4.1; 2 Пад 15.2; 18.4
+ 19.9 2 Пад 5.20
+ 19.11 2 Пад 15.29
+ 19.13 2 Пад 8.16; 17.25; Рут 1.17
+ 19.15 Ехо 4.19
+ 19.16 2 Пад 16.5
+ 19.17 2 Пад 9.2-13; 16.1-4
+ 19.19 2 Пад 16.5-13
+ 19.21 2 Пад 16.9; Чыкъ 22.28
+ 19.22 2 Пад 3.39; 16.10
+ 19.23 3 Пад 2.8, 36-46
+ 19.24 2 Пад 9.1-13

+ 19.27 1 Пад 29.9; 2 Пад 14.17, 20; 2 Пад 16.3

+ 19.28 2 Пад 9.7
+ 19.32 2 Пад 17.27-29
+ 19.35 2 Пад 15.33
+ 19.37 3 Пад 2.7
+ 19.43 Еш 11.13
+ 20.1 Текр 13.13; 3 Пад 12.16; 2 Тар 10.16
+ 20.3 2 Пад 15.16; 16.21-22
+ 20.4 2 Пад 17.25; 19.13
+ 20.7 1 Пад 30.14; 2 Пад 8.18
+ 20.10 2 Пад 3.27
+ 20.14 4 Пад 15.29
+ 20.23 1 Пад 30.14
+ 20.24 3 Пад 4.6; 5.14; 12.18
+ 20.25 2 Пад 15.24; 19.11
+ 21.2 Ехо 9.15
+ 21.6 1 Пад 10.26
+ 21.7 1 Пад 20.15
+ 21.8 1 Пад 18.19; 2 Пад 3.7
+ 21.9 Рут 1.22
+ 21.12 1 Пад 31.1-13
+ 21.14 Ехо 18.28
+ 21.16 Текр 2.11, 20-21

+ 21.17 3 Пад 11.36; 15.4; 4 Пад 8.19; 2 Тар 21.7; Збр 131.17

+ 21.18 Текр 2.11; 1 Тар 20.4-8
+ 21.19 1 Пад 17.7
+ 21.21 1 Пад 16.9; 2 Пад 13.3; 1 Тар 2.13
+ 21.22 Ехо 11.22

+ 22.3 Баш 15.1; Збр 30.3-4; 70.3; 90.2; 143.2

+ 22.4 1 Тар 16.25; Збр 47.2; 95.4; 144.3
+ 22.5 Збр 41.7; 92.4; Юнус 2.4
+ 22.6 Збр 114.3-4
+ 22.7 Збр 119.1; Юнус 2.8
+ 22.8 Къад 5.5; Збр 76.18; 96.4
+ 22.9 Збр 20.9; Еш 30.33; Ехез 20.48
+ 22.10 Збр 143.5; Еш 64.1; Нах 1.3
+ 22.11 Збр 103.3
+ 22.12 Чыкъ 20.21; Збр 96.2
+ 22.14 1 Пад 2.10; Эюп 37.4; Збр 67.34
+ 22.15 1 Пад 7.10; Хав 3.11; Зек 9.14
+ 22.16 Чыкъ 15.8; Збр 105.9
+ 22.17 Збр 143.7
+ 22.18 Збр 141.6
+ 22.20 Збр 30.8; 117.5
+ 22.21 1 Пад 26.23; Эюп 22.30
+ 22.24 Баш 6.9; Эюп 1.1
+ 22.28 Збр 100.5
+ 22.29 Эюп 29.3; Збр 118.105

+ 22.31 Баш 15.1; Текр 32.4; Збр 11.7; Икм 30.5; Мт 5.48

+ 22.32 4 Пад 5.15; Еш 45.5; Дан 2.47
+ 22.34 Текр 32.13; Еш 58.14; Хав 3.19
+ 22.35 Збр 143.1
+ 22.40 Збр 43.6
+ 22.41 Чыкъ 23.27
+ 22.42 1 Пад 28.6; Эюп 27.9; Икм 15.29
+ 22.43 Микъа 7.10; Зек 10.5
+ 22.44 Еш 55.5
+ 22.45 Текр 33.29
+ 22.46 Микъа 7.17
+ 22.48 Збр 46.3
+ 22.49 Збр 139.2
+ 22.50 Рим 15.9
+ 22.51 Збр 143.10; 2 Пад 7.16
+ 23.2 Фаал 2.30; 2 Пётр 1.21

+ 23.3 Текр 32.4; 2 Пад 22.3; 2 Тар 19.7, 9; Икм 16.12

+ 23.5 2 Пад 7.15-16; Збр 88.30
+ 23.13 1 Пад 22.1; 2 Пад 5.18
+ 23.16 1 Пад 7.6
+ 23.18 2 Пад 2.18
+ 23.20 Ехо 15.21; 2 Пад 8.18
+ 23.21 1 Пад 17.50
+ 23.24 2 Пад 2.18-23
+ 23.34 2 Пад 11.3; 15.12
+ 23.39 2 Пад 11.3-17
+ 24.1 Сай 1.2-4
+ 24.2 Къад 20.1
+ 24.3 Текр 1.11
+ 24.5 Сай 21.32; Текр 2.36
+ 24.7 Ехо 11.3
+ 24.9 Къад 20.17; 1 Пад 11.8
+ 24.10 1 Пад 13.13; 24.6; 2 Пад 12.13
+ 24.11 1 Пад 22.5
+ 24.14 Збр 118.156
+ 24.15 Чыкъ 30.12; Къад 20.1

+ 24.16 4 Пад 19.35; 2 Тар 32.21; Еш 37.36; Юнус 3.10; Фаал 12.23

+ 24.21 Сай 16.47-48
+ 24.22 3 Пад 19.21
+ 24.25 Сай 16.48; 25.8; 2 Тар 3.1

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Теврат ве башкъа тарихий китапларда къулланылгъан ольчюлер

Къадимий заманларда чешит халкъларда узунлыкъ, агъырлыкъ ве шингенлик ольчемек ичюн тюрлю системалар къулланыла эдилер. Бугуньки куньге базы ольчюлер меселесинде алимлер аля даа екяне бир фикирге кельмедилер.

Метиннинъ къолай къабул этильмеси ичюн, бу терджимеде биз ольчюнинъ земаневий метрик системасыны къулландыкъ. Эгер къадимий метинде ольчюлер къарарнен берильсе, биз оларны земаневий эквивалентине якъынлаштырдыкъ. Бунен берабер сноскаларда къадимий метиндеки ольчюлерни де бердик.

Узунлыкъ ольчюлери

Аммах (Баш 6.15) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир аммах – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Зерет (Чыкъ 28.16) – керильген къолнынъ баш пармагъынынъ уджундан чинатий пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 23-25 сантиметр. (Бир зерет – бир къарыш, я да метрнинъ дёртте бири, я да черик метр.)

Тофах (Ехез 40.5) – авуч кенълиги, къарарнен 7,5-9 сантиметр.

Эцба (Йрм 52.21) – баш пармакънынъ кенълиги, къарарнен 2 сантиметр.

1 аммах = 2 зерет = 6 тофах = 24 эцба

Сепильген шейлернинъ ольчюлери

Хомер (Лев 27.16) – бесе-белли, бу сёзнинъ башлангъыч манасы – бир эшекнинъ юкю; къарарнен 220 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир хомер – беш чувал.)

Летек (Хош 3.2) – бесе-белли, хомернинъ ярысы; къарарнен 110 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир летек – эки бучукъ чувал.)

Эфа (Чыкъ 16.36) – Тевраттаки сепильген шейлернинъ эсас ольчюси, къарарнен 20-22 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир эфа – бир буюк къопкъа, я да ярым чувал.)

Сеа (Баш 18.6) – эфанынъ учьте бир къысмы, къарарнен 7 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир сеа – бир буюк савут.)

Омер (Чыкъ 16.16, 36) – эфанынъ онда бир пайы, эки литрге тенъ кельген ольчю. (Бир омер – бир чанакъ.)

Къав (4 Пад 6.25) – къарарнен, эфанынъ йигирмиде бир пайы, бир литрге якъын кельген ольчю. (Бир къав – ярым чанакъ.)

1 хомер = 2 летек = 10 эфа = 30 сеа = 100 омер = 200 къав

Шингенлик ольчюлери

Кор (3 Пад 4.22) – эм шинген, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Бир кор, къарарнен, бир хомерге (200-220 литрге) тенъ келе эди. (Бир кор – беш чувал, я да беш чапчакъ.)

Бат (3 Пад 7.26) – Тевраттаки шинген шейлернинъ эсас ольчюси. Ехезкель китабында 45.11 бат эфагъа тенъ келе. Бу ольчю, къарарнен, 20-22 литрге якъын эди. (Бир бат – бир буюк къопкъа.)

Хин (Чыкъ 29.40) – бесе-белли, батнынъ алтыда бир пайы, я да 3,7 литр. (Бир хин – эки чанакъ.)

Лог (Лев 14.10) – хиннинъ он экиде бир пайы, къарарнен 300 мл этрафында шинген шейлернинъ уфакъ ольчюси. (Бир лог – бир кучюк бардачыкъ.)

1 хомер = 1 кор = 10 эфа = 10 бат = 60 хин = 720 лог

Агъырлыкъ ольчюлери

Къадимий заманларда пара ёкъ эди, эсаплашкъанда исе ольчюге коре я алтын, я даа эксериетнен кумюш тёлей эдилер. Окъумагъа къолай олсун деп, буюк микъдарларны косьтермек ичюн, метрик системасынынъ эквивалентлерини къулланалар. Эсас кумюш акъчаны (шекельни) бельгилемек ичюн, терджимеде «кумюш» сёзю къулланыла. Сноскаларда къадимий метиннинъ догърудан-догъру сёзлери бериле.

Киккар (Чыкъ 38.25) ве шекель – Теврат заманларындаки Сурие ве Фелестинде олгъан эсас ольчюлер. Бир киккар – 30 килодан бираз зияде, бир шекель –10 граммдан бираз зияде эди. Чешит ерлерде там эквивалентлер бири-биринден фаркъ этмек мумкюн эди, шунынъ ичюн бир киккарда къач шекель олгъаныны догъру тайинлемек къыйындыр, умумий оларакъ 3 000 – 3 600. (Бир киккар – бир чувал; бир шекель – бир кумюш.)

Мане (3 Пад 10.17; Узеир 2.69) – орта бир ольчю, бесе-белли, Вавилондан келе, къарарнен 0,5-0,6 килограмм.

1 киккар = 60 мане = 3 000 шекель

Шекель гъает къыйметли мадделерни ольчегенде, даа да кучюк парчаларгъа болюне эди:

Бека (Баш 24.22) – ярым шекель.

Гера (Чыкъ 30.13) – шекельнинъ 1/20 къысмы.

1 шекель = 2 бека = 20 гера

Эски Васиет деври хронологиясы

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 2300 – 1050 с.)

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 1050 – 400 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Тарихий Китаплар

- 2 Падишалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери
Сепильген шейлернинъ ольчюлери
Шингенлик ольчюлери
Агъырлыкъ ольчюлери
Эски Васиет деври хронологиясы
Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери